Chiến thắng Điện Biên Phủ có ý nghĩa lịch sử trọng đại đối với dân tộc ta ở thế kỷ 20, đồng thời có ý nghĩa quốc tế và thời đại to lớn và sâu sắc.

Từ chiến thắng Điện Biên Phủ, một dòng thác cách mạng giải phóng dân tộc dấy lên mạnh mẽ khắp châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh, làm sụp đổ từng bước tiến tới sụp đổ hoàn toàn hệ thống thuộc địa mà chủ nghĩa thực dân xây dựng trên khắp địa cầu trong suốt gần 5 thế kỷ. Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận định: “Điện Biên Phủ là một cái mốc chói lọi bằng vàng của lịch sử. Nó ghi rõ nơi chủ nghĩa thực dân lăn xuống dốc và tan rã, đồng thời phong trào giải phóng dân tộc khắp thế giới đang lên cao đến thắng lợi hoàn toàn”.

Trước Điện Biên Phủ, cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi, Mỹ Latinh gặp nhiều khó khăn. Từ năm 1946, chủ nghĩa thực dân phương Tây đã quay trở lại tái chiếm thuộc địa, sử dụng chính sách pháo hạm đàn áp các dân tộc châu Á và châu Phi, trong đó thực dân Pháp là một điển hình.

Cuộc đấu tranh của nhân dân các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc liên tục diễn ra hết sức mạnh mẽ nhằm tiêu diệt chủ nghĩa thực dân giành độc lập dân tộc. Trong cuộc đấu tranh ấy, chính thắng lợi của nhân dân Việt Nam trong chiến dịch Điện Biên Phủ cổ vũ nhân dân châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh vùng dậy đấu tranh giải phóng đánh bại chủ nghĩa đế quốc.

Ở Mỹ Latinh, ngày 1/1/1959, cuộc cách mạng dân tộc dân chủ Cuba thành công đã đập tan sức mạnh của chủ nghĩa thực dân, đế quốc, xuyên thủng hệ thống thuộc địa của chúng ở Mỹ Latinh. Năm 1961, Cuba chính thức đứng vào hàng ngũ các nước xã hội chủ nghĩa đã góp phần nối liền hệ thống xã hội chủ nghĩa từ Âu sang Á đến khu vực Mỹ Latinh.

Ở châu Phi, cơn bão táp cách mạng giải phóng dân tộc bùng nổ làm rung chuyển hệ thống thuộc địa của Pháp ở Bắc Phi và Tây Phi, mở đầu bằng cuộc đấu tranh vũ trang của nhân dân Algeri (tháng 11/1954) và sau 7 năm kháng chiến buộc thực dân Pháp phải công nhận nền độc lập của nước này (tháng 3/1962).

Điện Biên Phủ là thắng lợi vĩ đại của nhân dân ta và là thắng lợi chung của tất cả các dân tộc bị áp bức trên thế giới. Ảnh tư liệu

Như một phản ứng dây chuyền lan đi khắp thế giới, chiến thắng Điện Biên Phủ tạo nên sức bật mạnh mẽ cho phong trào đấu tranh của nhân dân bị áp bức ở các nước thuộc địa khác của Pháp ở châu Phi như Morocco, Tunisia, Guinea, Mali, Madagasca, Cameroon...

Đặc biệt, năm 1960, 17 nước Tây Phi, Đông Phi, Trung Phi giành được độc lập, được lịch sử ghi nhận là “Năm châu Phi” mở đầu giai đoạn phát triển mới của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi. Từ năm 1954 đến năm 1964, có 17/22 nước thuộc địa của Pháp giành được độc lập.

Năm 1955, hội nghị 29 nước Á - Phi họp ở Indonesia đã đánh dấu sự trưởng thành của phong trào giải phóng dân tộc; họ đã liên kết lại để công khai lên án chủ nghĩa thực dân và hợp tác giúp đỡ nhau vì mục đích hòa bình, độc lập dân tộc. Có thể thấy, “Nếu như trong giai đoạn đầu của phong trào giải phóng dân tộc (1945 - 1954) mới chỉ có 11 nước giành được độc lập dân tộc thì trong giai đoạn tiếp theo (năm 1954 đến cuối những năm 1960) có khoảng 40 nước, trong đó 32 nước là thuộc địa của Pháp; riêng năm 1960 đã có 19 nước giành độc lập.

Từ Điện Biên Phủ đến châu Phi trở thành “lục địa trỗi dậy”, Mỹ Latinh trở thành “lục địa bùng cháy” đánh những đòn quyết định vào hậu cứ cuối cùng của chủ nghĩa thực dân” (theo “Chiến thắng Điện Biên Phủ - Mốc vàng lịch sử, chân lý thời đại”, Nxb. Quân đội nhân dân, 2004).

Sự thất bại ở Điện Biên Phủ đã làm đảo lộn chính sách thuộc địa của thực dân Pháp. Nếu như trước đây, chúng đặt ra cái gọi là Liên hiệp Pháp làm khuôn khổ cho nền thống trị đối với các thuộc địa thì sau thất bại ở Điện Biên Phủ, năm 1958, Pháp lập ra một tổ chức mới gọi là Cộng đồng Pháp với một quy chế tôn trọng quyền của các dân tộc và quyền tự trị cao hơn.

Để xoa dịu dư luận thế giới cũng như để đối phó với làn sóng đấu tranh đang dâng lên mạnh mẽ ở các thuộc địa, Pháp buộc phải công bố “quyền tự trị” hoặc trao trả độc lập cho nhiều nước ở châu Phi…

Thất bại ở Điện Biên Phủ buộc Pháp - Mỹ ngồi vào bàn đàm phán nhằm giải quyết các vấn đế cuộc chiến tại Hội nghị Geneva. Pháp phải ký hiệp định đình chiến, kết thúc chiến tranh, lập lại hòa bình tại Việt Nam. Đây là thắng lợi có ý nghĩa lớn lao, là một sự kiện chính trị hết sức quan trọng, là một mốc son trong việc xác lập quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam; tạo động lực và niềm tin cho các dân tộc thuộc địa có thể đánh thắng chủ nghĩa thực dân.

Cẩm Trang