Hòn Yến (xã Ô Loan) - nơi hội tụ vẻ đẹp thiên nhiên độc đáo cùng chiều sâu văn hóa làng biển - từ lâu được biết đến như một “viên ngọc” của du lịch Đắk Lắk. Tuy nhiên, để trở thành điểm đến bền vững, có sức cạnh tranh, bài toán đặt ra không chỉ dừng ở khai thác tiềm năng mà còn phải tìm lời giải hài hòa giữa phát triển du lịch với bảo tồn hệ sinh thái rạn san hô và bảo đảm sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Gỡ nút thắt để Hòn Yến bứt phá

Không thể phủ nhận sức hút của Hòn Yến với hiện tượng rạn san hô lộ ra khi thủy triều rút, một trải nghiệm hiếm có, nhưng cũng chính điều này đang tạo áp lực lớn lên hệ sinh thái vốn rất nhạy cảm. Danh thắng quốc gia này hiện có khoảng 12,7 ha rạn san hô với 17 loài sinh sống trên nền đá bazan núi lửa, song đang bị suy thoái nghiêm trọng do tác động kép của biến đổi khí hậu và con người. Đây chính là những điểm nghẽn lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững.

Hội LHPN tỉnh, UBND xã Ô Loan và Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến ký kết phối hợp thực hiện Dự án Thúc đẩy quản lý bảo tồn rạn san hô gắn với du lịch cộng đồng và phát huy giá trị văn hóa làng biển tại danh thắng quốc gia Hòn Yến.

Bên cạnh đó, sản phẩm du lịch còn đơn điệu, thiếu tính chuyên nghiệp; liên kết vùng và công tác quảng bá còn hạn chế; sinh kế người dân chưa gắn chặt với bảo tồn tài nguyên. Nếu không có giải pháp căn cơ, Hòn Yến dễ rơi vào vòng luẩn quẩn: khai thác - suy thoái - mất giá trị.

Hòn Yến đẹp như tranh khi nhìn từ trên cao.

Từ thực tiễn đó, việc Hội LHPN tỉnh phối hợp UBND xã Ô Loan khởi động Dự án Thúc đẩy quản lý bảo tồn rạn san hô gắn với du lịch cộng đồng và phát huy giá trị văn hóa làng biển tại danh thắng quốc gia Hòn Yến, do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tài trợ, đã mở ra hướng tiếp cận mới: lấy bảo tồn làm nền tảng, cộng đồng làm trung tâm và sinh kế bền vững làm mục tiêu.

Mở lối bằng bảo tồn và sinh kế cộng đồng

Theo PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia Quỹ Tài trợ dự án nhỏ, UNDP, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam, việc bảo tồn rạn san hô cần gắn với phát triển nguồn lợi thủy sản và duy trì nghề cá truyền thống. Mở rộng “vùng xanh” không chỉ giúp phục hồi hệ sinh thái mà còn tạo ra lợi ích kép: gia tăng nguồn lợi tự nhiên, ổn định sinh kế và góp phần bảo vệ biển đảo bằng giải pháp bền vững. Các rạn san hô ven bờ được ví như “nồi cơm Thạch Sanh” - nếu được gìn giữ, sẽ nuôi sống nhiều thế hệ.

Ở góc độ quốc tế, bà Nguyễn Thị Thu Huyền, Điều phối viên quốc gia Quỹ Tài trợ dự án nhỏ, UNDP nhấn mạnh vai trò then chốt của cộng đồng. Muốn bảo tồn hiệu quả, người dân phải được trao quyền và hưởng lợi trực tiếp. Do đó cần phát triển du lịch cộng đồng theo hướng chuyên nghiệp, có kiểm soát; xây dựng cơ chế tài chính bền vững từ du lịch để tái đầu tư cho bảo tồn; đồng thời mở rộng các mô hình sinh kế xanh như dịch vụ du lịch, chế biến hải sản, sản phẩm thủ công.

Một trong những hướng đi giàu tiềm năng là phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển du lịch và bảo vệ môi trường. Theo bà Nguyễn Thị Hồng Thái, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh, điều cần làm là chuyển mạnh từ nhận thức sang hành động thông qua các mô hình cụ thể như “Tổ phụ nữ, tổ cộng đồng bảo vệ rạn san hô”, “Tuyến đường ven biển không rác thải nhựa”, đồng thời nâng cao năng lực cho người dân trong làm du lịch và quản lý sinh kế.

Tại địa phương, ông Nguyễn Hùng Dũng, Chủ tịch UBND xã Ô Loan cho biết sẽ tập trung hoàn thiện quy định quản lý, củng cố các tổ cộng đồng, phát triển Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến và xây dựng sản phẩm đặc trưng gắn với bảo tồn hệ sinh thái. Đây là bước đi quan trọng để chuyển hóa tiềm năng thành giá trị thực tế.

Cùng với đó, sự vào cuộc của người dân giữ vai trò quyết định. Như chia sẻ của ông Dương Ngọc Thắng ở thôn Nhơn Hội, xã Ô Loan, cộng đồng địa phương không chỉ tham gia bảo vệ rạn san hô mà còn trực tiếp hướng dẫn du khách ứng xử thân thiện với môi trường, là một mắt xích quan trọng trong chuỗi du lịch bền vững.

Khách tham quan tại khu du lịch Hòn Yến.

Có thể thấy, phát triển du lịch Hòn Yến không thể đi theo lối mòn khai thác trước, bảo tồn sau, mà cần một chiến lược dài hạn, đồng bộ, lấy con người làm trung tâm. Khi rạn san hô được bảo vệ, môi trường được gìn giữ và người dân được hưởng lợi, Hòn Yến sẽ không chỉ là điểm đến hấp dẫn mà còn là hình mẫu cho phát triển du lịch bền vững ven biển.

Bài toán đã có lời giải. Vấn đề còn lại là sự quyết tâm và hành động nhất quán của tất cả các bên để biến Hòn Yến thành “vùng xanh” đúng nghĩa, nơi thiên nhiên và con người cùng phát triển hài hòa.

Thùy Thảo