Truy xuất nguồn gốc nông, thủy sản không còn là yêu cầu mang tính hình thức, mà đang trở thành “hộ chiếu” thúc đẩy nhanh việc tái cấu trúc chuỗi giá trị nông nghiệp theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững; quyết định khả năng cạnh tranh của nông sản trên thị trường quốc tế. Tỉnh Đắk Lắk có nhiều thế mạnh xuất khẩu nông, thủy sản, nhưng đang đối mặt với nhiều tồn tại do sản xuất nhỏ lẻ, manh mún; việc kiểm soát sản phẩm còn khó khăn; năng lực kiểm nghiệm tại chỗ chưa đáp ứng đầy đủ các chỉ tiêu chuyên sâu.

Trước bối cảnh này, UBND tỉnh vừa ban hành Kế hoạch số 126 triển khai các giải pháp truy xuất nguồn gốc nông, thủy sản trên địa bàn tỉnh, trong đó tập trung áp dụng truy xuất nguồn gốc vào tiêu chí, điều kiện thụ hưởng chính sách hỗ trợ sản xuất, chương trình OCOP, hoạt động xúc tiến thương mại; cập nhật thông tin mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở sơ chế, đóng gói, chế biến nông, thủy sản; xây dựng danh mục các nhóm sản phẩm chủ lực ưu tiên triển khai truy xuất nguồn gốc...

Có thể khẳng định rằng việc truy xuất nguồn gốc là khâu then chốt để nâng cao chất lượng, giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông, thủy sản - là chìa khóa để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Đặc biệt đối với mặt hàng thủy sản, việc truy xuất nguồn gốc là yêu cầu quan trọng trong nỗ lực gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu và nâng cao hiệu quả quản lý ngành thủy sản. Còn đối với cơ quan quản lý nhà nước, truy xuất nguồn gốc là công cụ quan trọng để quản trị dữ liệu ngành nông nghiệp, giúp theo dõi và điều hành chuỗi sản xuất - lưu thông - xuất khẩu một cách minh bạch và hiệu quả.

Với diện tích đất nông nghiệp trên 1,6 triệu ha cùng hệ thống cảng cá, vùng nuôi trồng thủy sản ven biển, Đắk Lắk có điều kiện thuận lợi để xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, gắn với chế biến, logistics và xuất khẩu. Giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh đã hình thành trên 310.000 ha vùng sản xuất tập trung các cây trồng chủ lực như cà phê, sầu riêng; triển khai 166 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ nông sản. Tỉnh đã được phê duyệt 320 mã số vùng trồng xuất khẩu với gần 10.000 ha và 52 cơ sở đóng gói, góp phần đáp ứng yêu cầu của các thị trường.

Rõ ràng so với diện tích trồng các loại cây chủ lực của tỉnh thì con số này còn khá ít, nhất là trong bối cảnh hầu hết các thị trường nhập khẩu đều coi truy xuất nguồn gốc là “tấm vé thông hành” cho nông sản. Đơn cử như sầu riêng, dù là sản phẩm chủ lực của Đắk Lắk, nhưng cũng chỉ có 269 vùng trồng được cấp mã số với tổng diện tích hơn 7.400 ha. Đây là rào cản cho hoạt động truy xuất nguồn gốc, dẫn đến việc nông sản xuất khẩu có thể bị cảnh báo vi phạm hoặc trả về.

Theo lộ trình, từ nay đến cuối tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thí điểm truy xuất nguồn gốc với quả sầu riêng. Từ tháng 7/2026, hệ thống sẽ mở rộng sang các nhóm nông sản thiết yếu, và từ tháng 7/2027, toàn bộ nông sản tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sẽ được truy xuất nguồn gốc; đồng thời thực hiện thí điểm với hàng nhập khẩu. Đây sẽ là nền tảng số phục vụ việc ghi nhận, quản lý và tra cứu thông tin đối với các sản phẩm nông, thủy sản trong quá trình sản xuất, chế biến, vận chuyển và lưu thông trên thị trường.

Truy xuất nguồn gốc là xu hướng tất yếu nhằm bảo đảm minh bạch chuỗi cung ứng, kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm; nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam nói chung và Đắk Lắk nói riêng trên thị trường quốc tế. Để công tác này đạt hiệu quả cao, mỗi nông dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước phải thay đổi toàn diện cách tiếp cận, quản lý và vận hành chuỗi giá trị sản xuất. Dù quy mô hoạt động lớn hay nhỏ cũng cần chuyển từ tư duy “sản xuất để bán” sang tư duy “sản xuất có kiểm soát, có minh chứng và truy xuất được”. Đó là yếu tố giúp sản phẩm nông nghiệp Đắk Lắk bước vào các thị trường khắt khe và cũng là định hướng chung của tỉnh trong thời gian tới.

Nguyễn Quang