Cục Sở hữu trí tuệ vừa cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm cá chình bông Phú Yên. Tấm “thẻ thông hành” này không chỉ khẳng định nguồn gốc, chất lượng, danh tiếng của một đặc sản, mà còn mở ra hành trình mới trong việc quản lý, khai thác và phát triển thương hiệu bền vững cá chình bông.

Quà tặng từ tự nhiên

Vùng đất Phú Yên (nay là phía Đông Đắk Lắk) có đường bờ biển dài gần 200 km, địa hình nhiều dải núi nhô ra biển, hình thành nên hệ thống đầm, vịnh đan xen. Đặc biệt, nơi đây còn sở hữu vùng nước lợ ven biển rộng khoảng 21.000 ha, có chất lượng và nhiệt độ nước ít thay đổi, lại được che chở bởi hệ sinh thái san hô phát triển, chính là môi trường sinh trưởng lý tưởng cho các loài thủy sinh.

Theo ThS Nguyễn Văn Ga (Viện Thổ nhưỡng Nông hóa), do đặc thù địa lý, số lượng động vật đáy, thực vật phù du, đặc biệt là các loại tảo và vi tảo tại các địa phương phía Đông Đắk Lắk tập trung mật độ cao hơn hẳn các vùng biển khác, tạo nên một chuỗi thức ăn tự nhiên vô cùng dồi dào cho cá chình con.

Người dân nuôi cá chình bông ở xã Hòa Mỹ.

Hiện phía Đông Đắk Lắk là địa phương dẫn đầu cả nước về nguồn giống cá chình bông tự nhiên, chiếm đến 80 - 90% lượng cung cấp cho toàn quốc. Hằng năm, cứ vào mùa, người dân dọc theo hạ lưu sông Bàn Thạch hay đập Tam Giang lại tất bật thu vớt cá chình giống. Những con “bạch tử” (cá chình con trong suốt) được đánh bắt từ tự nhiên, trở thành nguồn giống cung ứng cho các vùng nuôi trong và ngoài tỉnh. Do chưa thể nhân tạo giống hoàn toàn, nguồn giống tự nhiên này chính là “chìa khóa vàng” quyết định chất lượng của thương hiệu cá chình bông Phú Yên.

Hiện nhiều người nuôi cá chình tại phía Đông Đắk Lắk đã phát triển đa dạng các mô hình nuôi trong ao đất, nuôi dưới bùn và nuôi lồng bè trên sông, vịnh. Ông Nguyễn Văn Phú, người nuôi cá chình ở phường Phú Yên cho biết, với chu kỳ nuôi từ 18 - 24 tháng, năng suất đạt khoảng 20 - 22 tấn/ha, tỷ suất lợi nhuận đạt 30 - 40%. Trong điều kiện giá sản phẩm cá chình tiêu thụ ngoài thị trường như hiện nay khoảng 400 - 450 nghìn đồng/kg thì lợi nhuận người nuôi thu về là khá hơn so với các các loại vật nuôi khác.

Nâng tầm giá trị sản phẩm

Dù có danh tiếng và giá trị cao, nhưng trong một thời gian dài, sản phẩm cá chình bông Phú Yên đối mặt với nguy cơ bị đánh tráo thương hiệu, ép giá hoặc bị trộn lẫn với các loại cá chình không rõ nguồn gốc. Trước thực trạng đó, từ tháng 12/2021, Viện Thổ nhưỡng Nông hóa đã phối hợp với các cơ quan chức năng của tỉnh triển khai nhiệm vụ khoa học công nghệ “Đăng ký bảo hộ và quản lý chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm cá chình bông Phú Yên”.

Sau nhiều nỗ lực kiểm nghiệm, khảo sát và xây dựng hồ sơ, mới đây, Cục Sở hữu trí tuệ đã chính thức cấp văn bằng bảo hộ cho sản phẩm bao gồm cả cá chình bông giống tự nhiên và cá chình bông thương phẩm nuôi tại địa phương.

Ông Nguyễn Văn Phú (phường Phú Yên) thu hoạch cá chình bông thương phẩm.

Việc sở hữu văn bằng bảo hộ quốc gia đối với một sản phẩm đặc sản mới chỉ là bước đi đầu tiên. Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người nuôi, đồng thời chống lại các hành vi gian lận thương mại hay làm giả nhãn hiệu, UBND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Quy chế quản lý chỉ dẫn địa lý “Phú Yên” đối với sản phẩm cá chình bông gồm 7 chương, 29 điều và 7 phụ lục.

Để việc quản lý chỉ dẫn địa lý không chỉ dừng ở hành lang pháp lý mà thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn, ứng dụng khoa học, công nghệ vào kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc được xem là yêu cầu then chốt. Bà Lâm Vũ Mỹ Hạnh, Phó Giám đốc Sở KH-CN cho biết, để hiện thực hóa điều đó, Sở KH-CN đã phối hợp với Viện Thổ nhưỡng Nông hóa - đơn vị thực hiện nhiệm vụ đăng ký bảo hộ - xây dựng và đưa vào vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu trực tuyến đồng bộ tại hai địa chỉ: cachinhbong.com và truyxuat.cachinhbong.com. Hệ thống cơ sở trực tuyến này tích hợp bản đồ số hóa vùng nuôi, giúp minh bạch thông tin từng cơ sở sản xuất được bảo hộ. Mỗi tổ chức, cá nhân nuôi trồng cá chình bông nằm trong vùng quy hoạch sẽ được cấp một mã tem truy xuất nguồn gốc riêng biệt để sử dụng trên bao bì thương mại. Chỉ với một thao tác quét mã đơn giản, người tiêu dùng có thể nắm rõ toàn bộ các thông tin bắt buộc: từ tên, địa chỉ cơ sở nuôi, diện tích lồng bè, thời gian nuôi, quy trình chăm sóc cho đến ngày thu hoạch và phân loại chất lượng. Ngược lại, mọi hành vi lạm dụng hoặc làm sai lệch hình ảnh của chỉ dẫn địa lý sẽ bị cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ và khóa mã tem truy xuất ngay khi phát hiện vi phạm.

Văn Tài