Sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) của Trung Quốc, đặc biệt là Nghị định số 280 có hiệu lực từ ngày 1/6/2026 đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với các doanh nghiệp nông sản Việt Nam. 

Tại Đắk Lắk, việc chủ động cập nhật thông tin, tháo gỡ các nút thắt từ sớm đang là giải pháp then chốt để chuyển hóa áp lực tiêu chuẩn thành động lực cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng minh bạch và bền vững.

Áp lực từ những “luật chơi” mới

Ngày 14/10/2025, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) ban hành Nghị định số 280 quy định về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm ở nước ngoài xuất khẩu vào quốc gia này, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/2026 để thay thế Lệnh số 248 trước đây. Điểm thay đổi cốt lõi của Nghị định số 280 là chuyển dịch mạnh mẽ từ cơ chế hỗ trợ hành chính sang quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp phải tự đăng ký trên hệ thống CIFER (cổng thông tin điện tử trực tuyến của GACC) sau khi được cơ quan thẩm quyền cấp thư giới thiệu, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc làm thay của cơ quan quản lý nhà nước như trước.

Nhà máy chế biến trái cây xuất khẩu Chánh Thu Đắk Lắk đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Bên cạnh Nghị định số 280, Thông báo số 219 ngày 7/11/2025, Thông báo số 27 ngày 18/3/2026 của GACC và các quy định liên quan về đăng ký cơ sở sản xuất, kiểm soát an toàn thực phẩm, kiểm dịch động, thực vật, ghi nhãn, bao gói, truy xuất nguồn gốc cần được cập nhật, phổ biến kịp thời, đầy đủ đến các chủ thể liên quan. Bởi, nếu không nắm chắc các quy định, không chuẩn bị hồ sơ, điều kiện sản xuất, chế biến, kiểm soát chất lượng và đăng ký đúng yêu cầu, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong duy trì hoặc mở rộng xuất khẩu sang quốc gia này.

Các quy định mới này đang là áp lực cho các địa phương trọng điểm nông nghiệp, đặc biệt là Đắk Lắk - nơi sở hữu hơn 824.000 ha đất sản xuất nông nghiệp và kim ngạch xuất khẩu nông sản chiếm tỷ trọng lớn. Trong khi thời hạn thực thi chỉ còn tính bằng ngày, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) xuất khẩu trên địa bàn vẫn đang lúng túng về mặt kỹ thuật và thủ tục chuyển tiếp.

Bà Nguyễn Thị Thu Phương, Giám đốc Công ty Damaca Nguyên Phương - một doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu mắc ca hàng đầu tại Đắk Lắk chia sẻ: "Cái khó của chúng tôi lúc này không còn dừng lại ở việc “biết quy định” trên giấy tờ nữa mà là cách thức triển khai đúng, đủ trong thực tế sản xuất. Khi chuyển sang tự đăng ký trực tuyến, doanh nghiệp rất dễ lúng túng. Chúng tôi rất cần những hướng dẫn mang tính “cầm tay chỉ việc” để tự tin đầu tư, hoàn thiện quy trình đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu".

Chế biến trái cây xuất khẩu tại Nhà máy chế biến trái cây xuất khẩu Chánh Thu Đắk Lắk.

Còn ông Huỳnh Phú, đại diện Chi nhánh Công ty TNHH Megagrico Việt Nam tại Đắk Lắk lại bày tỏ băn khoăn: "Doanh nghiệp chúng tôi đã nộp hồ sơ xin cấp mã số đóng gói theo quy trình hiện hành. Vậy sau ngày 1/6/2026, khi Nghị định số 280 chính thức có hiệu lực thì chúng tôi có phải thực hiện lại toàn bộ hồ sơ hay vẫn được kế thừa? Nếu phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện với các cục chuyên ngành, doanh nghiệp sẽ liên hệ với cơ quan nào tại địa phương để được hướng dẫn kịp thời nhất?".

Chủ động gỡ khó

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, hiện Văn phòng SPS cùng các bên liên quan đã và đang khẩn trương phổ biến thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp từ việc chuẩn hóa hình ảnh nhà xưởng đến năng lực quản trị hồ sơ. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần nghiên cứu kỹ các quy định, hướng dẫn và chuẩn hóa đồng bộ hồ sơ, từ lỗi chính tả, thông tin kê khai cho đến hình ảnh nhà xưởng, cơ sở sản xuất. Khi doanh nghiệp nắm chắc quy định, chuẩn bị kỹ và thực hiện đúng ngay từ đầu thì việc đăng ký trên hệ thống sẽ không quá khó và hoàn toàn có thể đáp ứng tốt các yêu cầu nhập khẩu.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, việc nắm bắt chính xác các quy định của Trung Quốc là yêu cầu cấp bách đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu hiện nay. Đây không chỉ là thách thức về mặt kỹ thuật mà còn là cơ hội lớn để nâng cao vị thế cho nông sản Việt Nam.

Để hỗ trợ các doanh nghiệp và HTX thích ứng hiệu quả, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần sớm có hướng dẫn cụ thể về việc đồng bộ hóa dữ liệu giữa hệ thống quản lý vùng trồng của Việt Nam và hệ thống của GACC. Giải pháp này sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian thông quan, giảm thiểu rủi ro ùn tắc tại các cửa khẩu. Đồng thời, tăng cường tập huấn kỹ thuật chuyên sâu tại địa phương theo hình thức "cầm tay chỉ việc". Trong đó, tập trung hướng dẫn kỹ quy trình đóng gói, ghi nhãn mác và thủ tục đăng ký mã số cơ sở sản xuất. Hiệp hội Rau quả Việt Nam cũng đề xuất xây dựng một kênh phản hồi trực tiếp (qua hotline hoặc email) giữa doanh nghiệp và Văn phòng SPS. Kênh thông tin này sẽ giúp các đơn vị xuất khẩu kịp thời phản ánh những vướng mắc phát sinh, tạo điều kiện cho cơ quan quản lý nhà nước nắm bắt và xử lý nhanh chóng.

Các doanh nghiệp chế biến nông sản Đắk Lắk đầu tư thiết bị máy móc công nghệ hiện đại để chuẩn hóa quy trình sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.

Tại Đắk Lắk, nơi có nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu thế mạnh của cả nước, đòi hỏi một chiến lược chuyển đổi đồng bộ từ khâu canh tác đến quản trị dữ liệu để đứng vững trên thị trường quốc tế, đặc biệt là khu vực Hiệp định RCEP. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn khẳng định: Đắk Lắk xác định việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế không chỉ là áp lực mà chính là động lực để tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng minh bạch và bền vững. Tỉnh sẽ chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan chuyên môn thành lập ngay các tổ công tác lưu động, phối hợp liên ngành để tháo gỡ vướng mắc hồ sơ cho các HTX và doanh nghiệp xuất khẩu, đảm bảo không một mặt hàng chủ lực nào bị dừng bước tại cửa khẩu từ sau ngày 1/6.

Minh Thuận