Đưa công nghệ vào sản xuất, chế biến là hướng đi tất yếu với các hợp tác xã (HTX) trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, ngoài vốn, các đơn vị này cần sự đồng hành của các cơ quan nhà nước trong việc gỡ vướng về cơ chế chính sách để hoàn thiện hạ tầng sản xuất.

Tháo gỡ điểm nghẽn đất đai

Để ứng dụng hiệu quả công nghệ vào sản xuất, việc hình thành các vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn được xem là điều kiện tiên quyết. Đây cũng là nền tảng để HTX, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại, nâng cao năng suất và giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, hiện đa phần quy mô ruộng đất của các HTX vẫn còn manh mún, ảnh hưởng đến quá trình cơ giới hóa, công nghệ hóa trên cánh đồng.

HTX Nông nghiệp kinh doanh dịch vụ Hòa Phong (xã Tây Hòa) đang quản lý khoảng 500 ha đất sản xuất lúa. Diện tích này được chia thành gần 13.000 thửa nhỏ thuộc sở hữu của cả nghìn hộ dân. Quy mô thửa đất nhỏ khiến việc đưa cơ giới hóa, máy bay không người lái và các công nghệ hiện đại vào sản xuất gặp nhiều khó khăn, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả sản xuất.

Đầu tư công nghệ cho chế biến sâu để hoàn thiện chuỗi giá trị nông sản là lời giải cho bài toán được mùa mất giá.

Theo ông Nguyễn Văn Đông, Giám đốc HTX, nguyên nhân chủ yếu từ một số quy định khi giao đất theo Nghị định 64 trước đây, trong khi cơ chế tích tụ, tập trung đất đai hiện vẫn còn nhiều vướng mắc. Vì vậy, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách về đất đai, tạo điều kiện thuận lợi cho dồn điền đổi thửa, hình thành các cánh đồng quy mô lớn. Đây là tiền đề quan trọng để HTX triển khai các quy trình sản xuất tiên tiến, ứng dụng công nghệ cao, sản xuất giống chất lượng và nâng cao giá trị hạt lúa.

Một rào cản khác đối với các HTX nông nghiệp dịch vụ là việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Do gặp khó khi chuyển từ đất sản xuất nông nghiệp sang đất đa dịch vụ nên nhiều mô hình du lịch trải nghiệm gắn với nông nghiệp chưa thể phát triển đúng tiềm năng, làm giảm hiệu quả khai thác đa giá trị của sản xuất nông nghiệp.

Thúc đẩy chuỗi giá trị

Nếu đất đai là điều kiện để tổ chức sản xuất quy mô lớn thì khâu chế biến và tiêu thụ lại quyết định giá trị của nông sản.

Theo Giám đốc HTX Nông nghiệp kinh doanh dịch vụ Hòa Phong Nguyễn Văn Đông, mỗi năm, HTX sản xuất khoảng 8.000 tấn lúa nhưng sau khi phục vụ nhu cầu tiêu dùng nội địa, lượng lúa hàng hóa còn lại gặp nhiều khó khăn trong tiêu thụ do chưa có nhà máy chế biến hay doanh nghiệp xuất khẩu tại địa phương. “Chúng tôi mong muốn có các nhà máy chế biến lúa gạo ngay tại vùng nguyên liệu trọng điểm. Khi có doanh nghiệp thu mua và chế biến, chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ sẽ được khép kín, giá trị hạt gạo cũng được nâng lên”, ông Đông bày tỏ.

Những cánh đồng lúa hiện đại cần diện tích sản xuất lớn, liền thửa. (Trong ảnh: Cánh đồng Tây Hòa ở xã Sơn Hòa).

Đối với vùng trọng điểm cây ăn trái, việc xây dựng chuỗi liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp cũng được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn vướng mắc về thủ tục. Ông Ngô Trọng Phượng, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông lâm nghiệp và dịch vụ Trường Xuân (xã Ea Knốp) cho biết, việc phát sinh thêm các yêu cầu về giấy tờ sau khi hồ sơ đã qua thẩm định làm kéo dài thời gian thực hiện dự án, gây khó khăn cho HTX trong việc triển khai các chuỗi liên kết sản xuất. Vì vậy, ông kiến nghị các cơ quan chức năng thống nhất cách hiểu và cách áp dụng quy định, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tránh phát sinh thêm yêu cầu ngoài quy định.

Theo bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, phần lớn khó khăn hiện nay tập trung vào hai nhóm vấn đề là đất đai và thủ tục hành chính. Vì vậy, sở đã tham mưu UBND tỉnh đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền cho cấp xã trong giải quyết thủ tục đất đai; đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính theo quy định mới, công khai quy trình giải quyết và triển khai cơ chế “luồng xanh” đối với các dự án trọng điểm nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí cho các đơn vị.

Minh Duyên