Bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu trước mắt mà đang trở thành một trong những nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng tăng trưởng. Với Đắk Lắk, nơi có lợi thế lớn về đất đai, rừng, biển và nguồn tài nguyên thiên nhiên, chuyển đổi xanh, quản trị tài nguyên hiệu quả và thích ứng với biến đổi khí hậu đang mở ra dư địa phát triển mới.

Chủ động kiến tạo phát triển

Thời gian qua, công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu đã có những chuyển biến đáng ghi nhận. Nhận thức của các cấp, ngành, cộng đồng doanh nghiệp và người dân từng bước được nâng lên; công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, kiểm soát nguồn thải được quan tâm hơn. Nhiều mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được triển khai; việc giảm phát thải, phát triển thị trường carbon và sử dụng năng lượng sạch từng bước được đặt ra trong quá trình phát triển.

Canh tác lúa giảm phát thải khí nhà kính được thực hiện thành công tại Đắk Lắk.

Triển khai thực hiện Kết luận của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới (Kết luận số 75), Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phải thay đổi phương thức hành động, cụ thể là chuyển mạnh từ tư duy, nhận thức sang hành động; từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa; từ quản lý hành chính, phân tán sang quản trị hiện đại, liên ngành, liên vùng và dựa trên dữ liệu. Xuyên suốt Kết luận 75 là quan điểm cốt lõi: Đặt con người và chất lượng cuộc sống của nhân dân ở trung tâm của mọi quyết định phát triển. Đảng ta kiên quyết phát đi thông điệp mạnh mẽ và nhất quán là "không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần".

Đối với Đắk Lắk, không gian phát triển mới tạo cho tỉnh nhiều dư địa về nông nghiệp, lâm nghiệp, kinh tế biển, năng lượng tái tạo và các ngành kinh tế gắn với tài nguyên thiên nhiên. Tuy nhiên, địa phương cũng đang phải gánh chịu những hệ lụy nặng nề từ quá trình biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Theo số liệu thống kê trong 10 năm qua, các loại thiên tai như hạn hán, lũ, ngập lụt, lốc tố đã ảnh hưởng đến 299.755 ha cây trồng, gây tổng thiệt hại về tài sản hơn 11.436 tỷ đồng.

Trước những thách thức đó, Đắk Lắk đã xác định rõ "tăng trưởng xanh" và "chuyển đổi số" là hai động lực chính để thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050. Theo đó, tỉnh đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ giám sát hiện đại, thiết lập và vận hành 32 trạm quan trắc tự động nhằm giám sát chặt chẽ các nguồn thải lớn trên địa bàn. Trong nỗ lực kiến tạo nền kinh tế carbon thấp, tỉnh đã tiên phong triển khai thí điểm cơ chế tín chỉ carbon thông qua hoạt động giảm phát thải khí nhà kính từ việc hạn chế mất rừng và suy thoái rừng (REDD+). Bước đầu, chương trình này đã đóng góp giảm phát thải hơn 2 triệu tấn CO2.

Động lực tăng trưởng xanh

Đánh giá về hiệu quả của việc thích ứng với biến đổi khí hậu trong lĩnh vực nông nghiệp, TS. Đào Thị Lan Hoa (Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên) đã đưa ra những minh chứng cụ thể đối với việc ứng dụng công nghệ tưới nước tiết kiệm kết hợp bón phân qua hệ thống tưới cho các cây trồng chủ lực như hồ tiêu, cà phê. Mô hình này đã giúp giảm thiểu từ 15 - 20% lượng nước tưới, tiết kiệm được 30 - 40% lượng phân bón. Riêng đối với cây cà phê, mô hình đã giúp mỗi hécta tiết kiệm được tới 1.000 m3 nước, trực tiếp bảo vệ mạch nước ngầm đang ngày càng suy kiệt.

Bên cạnh đó, mô hình "Đưa rác về bờ" do Hội Nông dân phường Tuy Hòa vận động triển khai đã làm thay đổi căn bản thói quen lâu đời của bà con ngư dân. Thay vì xả rác thải nhựa, phế liệu sinh hoạt trực tiếp xuống đại dương như trước đây, ngư dân đã chủ động phân loại, thu gom rác ngay trên khoang tàu và mang về các điểm tập kết trên bờ sau mỗi chuyến đi biển, đóng góp trực tiếp vào nỗ lực làm sạch môi trường biển.

Nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan tham quan vườn sầu riêng ứng dụng công nghệ thông minh trong canh tác trên địa bàn Đắk Lắk.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thái Hòa, để chủ động hội nhập và vượt qua các rào cản kỹ thuật xanh khắt khe như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU khi xuất khẩu nông sản, ngành nông nghiệp đã xây dựng bản đồ số nông sản, ứng dụng công nghệ để quản lý 100% cơ sở dữ liệu đất đai và truy xuất nguồn gốc qua mã QR, Blockchain. Cùng với đó, các quy trình canh tác bền vững như “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm” và hệ thống giám sát sâu bệnh thông minh bằng AI đang được áp dụng rộng rãi trong sản xuất.

Đáng chú ý, phát triển thị trường tín chỉ carbon đang được định hình là một mũi nhọn kinh tế mới đầy tiềm năng. Đắk Lắk dự báo khả năng lưu trữ carbon của rừng sẽ đạt mức 77,57 triệu tấn vào năm 2030. Nguồn lực tài chính xanh thu được từ thương mại hóa giá trị hấp thụ carbon sẽ được tái đầu tư trực tiếp vào công tác giữ rừng và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn. Bên cạnh đó, công tác quản lý chất thải của tỉnh cũng bước vào giai đoạn hiện đại hóa. Hệ thống quan trắc môi trường tự động sẽ được mở rộng, công khai dữ liệu để cộng đồng cùng tham gia giám sát và ràng buộc trách nhiệm với các doanh nghiệp.

Minh Thuận