Đắk Lắk có nhiều lợi thế để phát triển các nguồn năng lượng với quy mô công suất được quy hoạch bổ sung hàng chục nghìn MW trong những năm tới. Tuy nhiên, phía sau tiềm năng lớn ấy là áp lực ngày càng rõ đối với hệ thống lưới điện truyền tải và phân phối. Chính vì thế, giải tỏa công suất nguồn điện đang trở thành yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi sự tính toán đồng bộ giữa quy hoạch nguồn và đầu tư hạ tầng lưới điện.

Nguồn điện dồi dào - lưới điện áp lực

Theo thống kê, hiện tổng công suất nguồn điện trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 3.665 MW. Hệ thống cấp điện của tỉnh hiện có 5 trạm biến áp 220 kV với tổng dung lượng khoảng 1.830 MVA và 26 trạm biến áp 110 kV thuộc Tổng công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC), tổng dung lượng 1.238 MVA.

Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ điện trên địa bàn cũng tăng nhanh cùng với quá trình phát triển kinh tế, sản xuất và đời sống. Trong 9 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện thương phẩm toàn tỉnh đạt 3.105 triệu kWh, tăng 11,48% so với cùng kỳ; công suất cực đại đạt 819 MW, tăng 22,05%.

Giải tỏa công suất nguồn điện đang là yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi sự đồng bộ giữa quy hoạch nguồn và đầu tư hạ tầng lưới điện. Trong ảnh: Công nhân điện lực miền Trung thi công bảo dưỡng lưới điện. Ảnh: Ngọc Thạch

Trên thực tế, tổng công suất nguồn điện hiện gấp khoảng 4,5 lần công suất phụ tải cực đại, chứng tỏ nguồn điện khá dồi dào nhưng nhu cầu tiêu thụ tại chỗ còn thấp. Phần lớn lượng điện phát ra phải truyền tải lên hệ thống điện quốc gia, tạo áp lực lớn cho lưới điện, nhất là các tuyến đường dây 110 kV.

Thực tế vận hành cho thấy những dấu hiệu quá tải cục bộ đã xuất hiện, nhất là tại khu vực phía Tây tỉnh. Trong 9 trục đường dây 110 kV chính, hiện có 4 trục mang tải cao, trên 80 - 90% do phải truyền tải ngược công suất từ các nhà máy điện.

Ở cấp trạm biến áp, hiện có 22/26 trạm biến áp 110 kV đáp ứng tiêu chí N-1, bảo đảm khả năng vận hành ổn định khi một phần tử trong hệ thống gặp sự cố; 4 TBA chưa đáp ứng tiêu chí này. Đặc biệt, một số trạm có mức mang tải cao do yêu cầu truyền tải ngược công suất nguồn điện.

Phát triển nguồn đi đôi với đầu tư lưới điện

Đắk Lắk đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh các dự án năng lượng nên áp lực giải tỏa công suất nguồn diện dự kiến sẽ căng thẳng hơn.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tỉnh được bổ sung khoảng 13.636 MW công suất nguồn điện, trong đó 7.740 MW dự kiến triển khai giai đoạn 2026 - 2030 và 5.896 MW trong giai đoạn 2031 - 2035. Đến 2030 dự kiến công suất nguồn trên địa bàn đạt 11.405 MW; công suất phụ tải khoảng 1.116 MW (gấp 10,2) lần. Lượng công suất cần giải tỏa lên hệ thống điện quốc gia đến năm 2030 ước khoảng 10.300 MW.

Bên cạnh phát triển các dự án nguồn điện, cần rà soát kỹ khả năng tiếp nhận của từng khu vực, phương án đấu nối và tiến độ đầu tư hạ tầng tương ứng. Ảnh: Bảo Ngọc

Theo EVNCPC, giai đoạn 2026 - 2030 có tới 44 nhà máy điện với tổng công suất khoảng 1.814 MW được quy hoạch đấu nối vào lưới điện phân phối. Tuy nhiên, qua rà soát, đánh giá kỹ thuật, ngành điện xác định chỉ khoảng 21 nhà máy, với tổng công suất 422 MW là có khả năng vận hành an toàn trong điều kiện của lưới điện phân phối hiện nay; 23 nhà máy còn lại có nguy cơ không thể giải tỏa toàn bộ công suất do các đường dây 110 kV đã và đang mang tải cao.

Ông Nguyễn Hữu Khánh, Phó Tổng Giám đốc EVNCPC cho rằng, việc phát triển các dự án nguồn điện cần được xem xét trong mối quan hệ tổng thể với năng lực của hệ thống lưới điện. Tỉnh cần rà soát kỹ khả năng tiếp nhận của từng khu vực, phương án đấu nối và tiến độ đầu tư hạ tầng tương ứng với từng dự án. Đối với những nhà máy có công suất lớn (trên 100 MW), cần nghiên cứu điều chỉnh phương án đấu nối, chuyển từ lưới điện phân phối sang đấu nối trực tiếp vào lưới điện truyền tải. Cùng với đó, có thể nghiên cứu đầu tư các trạm biến áp 220 kV, 500 kV theo hình thức xã hội hóa để tập trung công suất từ các nhà máy, giảm áp lực cho hệ thống đường dây 110 kV hiện hữu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đào Mỹ yêu cầu ngành điện xây dựng danh mục chi tiết các công trình đầu tư hạ tầng lưới điện theo từng năm, đánh giá khả năng đáp ứng của hệ thống điện trên địa bàn. Các sở, ngành phối hợp kiểm tra các dự án đang gặp vướng mắc liên quan đến lưới điện 110 kV; rà soát quy hoạch, bảo đảm phát triển nguồn điện gắn với đầu tư lưới điện truyền tải và phân phối. Trọng tâm, đánh giá khả năng tiếp nhận, giải tỏa công suất tại những khu vực tập trung nhiều dự án nguồn điện; rà soát phương án đấu nối, tiến độ triển khai từng dự án và nghiên cứu giải pháp đầu tư hạ tầng phù hợp với quy hoạch, nhu cầu thực tế.

Thanh Xuân