Có một thời, khi nhắc đến Tây Nguyên là nghĩ đến một miền thẳm xa, heo hút. Trong hai cuộc chiến tranh, vùng đất này bị tàn phá xác xơ bởi bom đạn kẻ thù. Những năm đầu sau giải phóng, đây vẫn là xứ sở của rừng thiêng nước độc, của hủ tục lạc hậu, đói nghèo và bệnh tật; bọn phản động FULRO nổi lên chống phá sự bình yên của các buôn làng. Ngày nay, Tây Nguyên đã trở thành một vùng đất ngày càng giàu có, hiện đại, văn minh…

Theo dòng lịch sử

Chúng tôi đã tìm kiếm ký ức các tộc người từ sử thi, truyện cổ, luật tục và những câu hát trao truyền. Trong những áng cổ văn ấy đã khai mở về nguồn gốc các cộng đồng cư dân. Thời tiền sử, có những dòng người nói hai ngữ hệ Môn Khmer và Malayo-Polynesia trong những cuộc di dân khổng lồ đi tìm đất sống và cơ duyên đã cho họ neo đậu với đại ngàn Tây Nguyên, trở thành chủ nhân của vùng đất này. Từ đây, đã hình thành những cộng đồng gắn bó với rừng, sống dựa vào rừng, tạo nên một vùng văn hóa đặc sắc và hệ minh triết riêng. Họ là tộc người Êđê, Ba Na, Xê Đăng, J’rai, Cơ Ho, Mạ, M’nông, S’tiêng…

Sắc màu nông thôn mới ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên.

Khu vực Tây Nguyên có một vị trí chiến lược quan trọng cả về chính trị, kinh tế, văn hóa và quân sự. Lần lại lịch sử, sau khi thôn tính Nam Bộ khoảng từ năm 1867 đến năm 1883, giặc Pháp đã tiến lên Tây Nguyên. Chúng đã sớm thiết lập bộ máy cai trị, tổ chức khai thác vùng đất này. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa dưới sự cố vấn của Hoa Kỳ cũng đã xây dựng Tây Nguyên trở thành một trong những địa bàn quân sự quan trọng bậc nhất miền Nam. Đà Lạt trở thành “thủ đô mùa hè” của quan chức chóp bu Việt Nam Cộng hòa, là nơi chúng đặt những trung tâm đào tạo tướng lĩnh cao cấp như Trường Sĩ quan chính trị, Võ bị Đà Lạt. Cả xứ Tây Nguyên đều thuộc địa bàn Vùng 2 chiến thuật của quân lực địch với một hệ thống bố phòng dày đặc trên một phạm vi khổng lồ…

Pháp rồi Mỹ xâm lược nước ta, máu và nước mắt của đồng bào đổ xuống cho những đồn điền tươi tốt, những hầm mỏ quý mang lại sự giàu có cho bọn thực dân, đế quốc. Tức nước vỡ bờ, người Tây Nguyên vùng lên. Lịch sử còn nhắc, khi chưa có Đảng lãnh đạo, nhiều phong trào yêu nước của các thủ lĩnh dân tộc thiểu số đã nổ ra: Các cuộc nổi dậy của các tù trưởng Ama Jhao, N’Trang Gưh, thầy giáo Y Jút (Êđê), vua lửa Ôi Ất (J’rai), phong trào Săm Brăm (Chăm), phong trào Mọ Cọ (Cơ Ho)… và đặc biệt là cuộc khởi nghĩa vũ trang quy mô lớn, kéo dài nhiều năm của N’Trang Lơng (M’nông). Các cuộc nổi dậy tự phát phần nào đã làm cho thực dân Pháp thất điên bát đảo nhưng tất cả đều rơi vào thất bại. 

Từ khi có ánh sáng của Đảng, Bác Hồ, Tây Nguyên bừng lên một tinh thần cách mạng mới. Sức mạnh bất khuất tiềm tàng của núi, của nước, được những “người của Đảng” thổi cháy bùng lên. Tây Nguyên kề vai sát cánh với cả dân tộc chiến đấu chống lại kẻ thù. Các tộc người anh em nghe theo lời Đảng, lời Bác đánh Pháp, đuổi Mỹ và trở thành những anh hùng trong thời đại mới như: Đinh Núp, A Sanh, Pi Năng Tắc… Những buôn làng ngày xưa tối tăm không tìm ra đường sáng đã trở thành những vùng chiến khu kiên trung một lòng theo cách mạng như Đắk Ui (Quảng Ngãi), Chư Djú (Đắk Lắk), Nâm Nung, Đồng Mang - Đạ Tro, Lộc Bắc, Lộc Lâm, Đồng Nai Thượng (Lâm Đồng)…

Cách đây 51 năm, xác định vị trí chiến lược cực kỳ quan trọng của địa bàn này, Đảng ta đã quyết định mở màn cuộc Tổng tấn công và nổi dậy Xuân 1975 bằng Chiến dịch Tây Nguyên, sau đó là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, tiến đến giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Từ đây, lịch sử Tây Nguyên đã bước sang trang mới.

Giao thông Tây Nguyên được ưu tiên đầu tư.

Dựng xây Tây Nguyên phồn vinh, giàu bản sắc

Từ ngày nước nhà thống nhất, các dân tộc Tây Nguyên được giải phóng khỏi đêm trường đói nghèo, lạc hậu. Đảng và Nhà nước đã triển khai nhiều nghị quyết, tổ chức nhiều chương trình và đầu tư những nguồn lực lớn để phát triển vùng đất giàu tiềm năng này. Đặc biệt, thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, không gian phát triển mới và biên độ một vùng văn hóa mở ra. Tây Nguyên đại ngàn cùng hướng ra biển lớn bằng một tâm thế mới. 

Trở lại với giai đoạn từ khi Đảng ta khởi xướng sự nghiệp đổi mới, các chương trình, chính sách, nguồn lực đầu tư vào địa bàn chiến lược này ngày càng nhiều. Cuộc sống các dân tộc anh em khắp các buôn làng, phố thị ngày càng khởi sắc. Những công trình hạ tầng, phúc lợi được xây dựng nhiều hơn. Từ một miền được xem là thẳm xa, heo hút, ngày nay hệ thống giao thông được xây dựng đã kết nối các tỉnh, mở rộng cơ hội giao thương giữa Tây Nguyên với các trung tâm lớn cả nước và các nước trong khu vực. Trong đó, các quốc lộ và cao tốc chạy qua Tây Nguyên có tổng độ dài gần 3.000 km; các liên tỉnh lộ hơn 2.000 km; hệ thống giao thông liên cửa khẩu đã nối liền Tây Nguyên với hai nước láng giềng. Đường Hồ Chí Minh cùng đường hành lang Đông - Tây xuyên qua vùng đã làm thay đổi diện mạo những buôn làng từng là vùng sâu, vùng xa. Hàng không phát triển với ba sân bay: Liên Khương, Buôn Ma Thuột và Pleiku. Dự án khôi phục đường sắt Đà Lạt - Tháp Chàm và mở tuyến đường sắt mới phục vụ cho các nhà máy alumin Nhân Cơ, Tân Rai đang được tính toán. Gần đây, một loạt các dự án đường cao tốc nối liền Tây Nguyên với TP. Hồ Chí Minh, các tỉnh miền Đông, miền Tây Nam Bộ, với khu vực duyên hải và phía Bắc đang được khởi động.  

Nhịp xoang kết đoàn trong ngày hội.

Cùng với việc quy hoạch, đầu tư phát triển các đô thị, các tỉnh Tây Nguyên đã nỗ lực thực thi các giải pháp để nâng cao tốc độ phát triển nông thôn, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, rút ngắn khoảng cách thu nhập và điều kiện thụ hưởng các lợi ích an sinh. Đồng thời với việc mở mang các khu, điểm, cụm công nghiệp, các dự án lớn, việc triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới đến tất cả các xã, các buôn làng đã góp phần cải thiện hạ tầng, nâng cao nhận thức và giúp đồng bào đẩy lùi nghèo đói, hướng đến sự no đủ. Cùng với việc bảo tồn bản sắc văn hóa, đồng bào các dân tộc thiểu số còn được hưởng những chính sách ưu đãi về giáo dục, y tế và các chính sách an sinh xã hội khác…

* * *

Trên vùng đất Tây Nguyên có ba ngọn núi cao là Chư Yang Sin, Bidoúp và Ngok Linh sừng sững như ba nóc nhà choãi chân từ ba góc đại ngàn hùng vĩ. Những con sông lớn như Krông Nô, Krông Ana, Sêrêpốk, Đắk Bla, Sê San, Đồng Nai… bắt nguồn từ những dãy núi, len lỏi qua những cánh rừng, những buôn làng như những dải hoa văn đa sắc, chở trên mình những giá trị lịch sử, văn hóa ngàn đời. Đất và người Tây Nguyên đã kết thành một thế đứng vững chãi, dựng nên biểu tượng của tinh thần đoàn kết, khí phách kiên trung và kiêu hãnh. Nguồn mạch ấy mãi mãi dưỡng nuôi một Tây Nguyên phát triển không ngừng nơi đại ngàn phía Tây Tổ quốc.

Uông Thái Biểu