Nếu nói về hương vị đặc trưng của vùng đất Ea Súp, đó không hẳn là cao lương mỹ vị, mà chính là sự mộc mạc, là mùi hương thoang thoảng, ngọt lành của những trái xoài lúc vào mùa.

Đầu tháng 5, khi tiếng ve râm ran gọi hè, cô bạn ở Ea Súp gọi video call dưới cây xoài trĩu quả cùng lời mời thân thương: “Xoài đã vào mùa, chưa thấy nhà báo về Ea Súp trải nghiệm?”. Với người dân nơi đây, mùa xoài luôn mang đến sự mộc mạc và gần gũi như thế. Cũng dễ hiểu vì xoài hiện diện trong đời sống thường nhật, nuôi lớn tâm hồn bao đứa trẻ và gắn bó với người dân trên vùng đất khó này. Xoài là món quà quê dân dã mà ai đi xa cũng nhớ, ai đến cũng thương và muốn mang về.

Giữa trưa oi ả, bà H Sun Siu (buôn A1, xã Ea Súp) ngồi hóng mát dưới gốc cây xoài cổ thụ ở góc vườn. Những trái xoài sai trĩu cành đã chuyển sang màu mơ vàng. Cây xoài này đã ở đó bao năm nay, cùng gia đình bà trải qua buồn, vui của cuộc đời. Bà H Sun cho biết, cây xoài này năm nào cũng có trái. Trước đây, trong buôn rợp bóng xoài, hầu như nhà nào cũng trồng xoài vừa để bán vừa ăn trong gia đình. Có nhiều gốc xoài cổ thụ tán rộng che mát cả một góc sân, khoảnh vườn. Xoài nhiều đến mức ăn và tiêu thụ không kịp, nhiều người còn làm bánh xoài để trong nhà ăn dần. Sau này, đời sống phát triển, người ta chặt xoài để lấy đất làm nhà hay trồng các loại cây giá trị kinh tế cao nhưng vẫn để lại một vài cây xoài.

Những cây xoài cổ thụ ở buôn làng Ea Súp.

Hiện nay dù là đồng bào dân tộc tại chỗ, người xứ Quảng, xứ Thanh hay quê lúa Thái Bình đến các buôn làng ở đây sinh sống đều trồng cây xoài trước sân hay sau vườn. Xoài rợp bóng, làm mát những ngày nắng nóng. Với người Ea Súp, cây xoài không phải là tài sản lớn nhưng là thứ không thể thiếu, là sự hiện diện gần gũi, thân thương và mang cả bầu trời kỷ niệm. Những trái xoài chứa đựng nghĩa tình của quê hương, xóm làng. Gốc xoài tỏa bóng mát là nơi cùng nhau chuyện trò chia ngọt, sẻ bùi; là nơi chứng kiến bao đôi trai gái nên duyên…

Vùng đất Ea Súp có nhiều sản vật đặc trưng, dân dã nhưng người ta nhớ nhất trái xoài. Nhìn bề ngoài thì xoài ở đây chẳng có gì đặc biệt bởi trái xoài kích thước vừa phải, không quá to tròn, bóng bẩy; khi chín vỏ chuyển sang màu vàng xám, lấm tấm những chấm đen nhỏ tự nhiên. Sự khác biệt của xoài Ea Súp là cùng giống xoài cát min, xoài cơm nhưng trồng ở vùng đất này thì xoài ít xơ, thơm thoang thoảng và ngọt thanh ngay đầu lưỡi. Nhiều người con Ea Súp yêu trái xoài quê hương không chỉ vì mùi vị ấn tượng mà còn vì cái cảm giác bình yên trong tâm hồn khi đặt quả xoài vàng ươm, thơm nồng trong lòng tay để hít hà, xuýt xoa với dòng ký ức đẹp về những mùa hè tuổi thơ trên mảnh đất thân thương. Theo người dân địa phương, vùng này đất cằn cỗi, bạc màu, nắng thì bỏng rát, mưa thì thối đất, cây xoài vượt qua sự khắc nghiệt của thiên nhiên để cho ra trái ngọt, hương vị khác biệt.

Chị H Đũi Siu ở buôn B2, xã Ea Súp chia sẻ, từ tấm bé, chị đã thấy cây xoài quanh buôn. Trái xoài như mang hồn đất, hồn người ở đây. Người Ea Súp đi thăm họ hàng ở phố thị, quà mang theo nhất định phải có xoài. Khách phương xa ghé chơi, khi về cũng được gia chủ tặng túi xoài vừa chín làm quà. Thanh niên đi học, làm ăn xa, mỗi lần xa quê cũng luôn mang theo xoài. Ở đây, người ta tặng nhau trái xoài là tặng cái vị ngọt lành nhất của quê hương.

Không chỉ giữ lại loại xoài đặc trưng, người dân các xã Ea Súp, Ea Rốk, Ea Bung, Ia Lốp và Ia Rvê đã phát triển mạnh nghề trồng xoài với nhiều giống như xoài cát, xoài Thái, xoài Úc, xoài tứ quý… Xoài vùng này có chất lượng tốt, lệch vụ với xoài ở các địa phương khác nên có giá bán khá cao, mang lại thu nhập tốt cho bà con.

Minh Chi