Trải dài từ cao nguyên đến dải đồng bằng ven biển, Đắk Lắk sở hữu địa hình đa dạng nhưng cũng đối mặt với nguy cơ thiên tai chia cắt cực kỳ phức tạp. Nhất là khi mùa mưa lũ về, dòng chảy ngắn và dốc từ thượng nguồn dễ dàng biến thành những trận lũ quét, sạt lở.

Trước sự biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, chủ động phòng ngừa “từ sớm, từ xa” không còn là khẩu hiệu mà là mệnh lệnh sống còn.

Kỳ 1:  Xây dựng những điểm tránh lũ an toàn

Trước diễn biến mưa lũ ngày càng khó lường, việc xây dựng các điểm tránh trú an toàn gắn với chủ động phòng ngừa đang trở thành yêu cầu cấp thiết ở những vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai. Từ những công trình tránh lũ được xây dựng ngay trong khu dân cư đến sự chủ động chuẩn bị của từng hộ gia đình, người dân đang có thêm điều kiện để ứng phó, giảm thiểu thiệt hại khi nước lũ dâng cao.

Vững tâm trước mùa mưa lũ  

Ngày căn nhà sinh hoạt cộng đồng kết hợp phòng tránh lũ (nhà tránh lũ) ở khu phố Ân Niên (phường Tuy Hòa) được khánh thành, niềm vui hiện rõ trên những gương mặt người dân địa phương. Ông Huỳnh Luôn sống cách căn nhà tránh lũ chỉ khoảng trăm mét, chia sẻ: “Với hai vợ chồng đã lớn tuổi, khoảng cách ấy mang lại cảm giác rất an tâm. Nếu nước lũ dâng, nơi tránh trú đã ở ngay bên cạnh nhà”.

Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh và đoàn công tác kiểm tra công trình khắc phục, sửa chữa đê ngăn mặn Ngự Hàm Thủy. Ảnh: Hà My

Cả đời gắn bó với vùng lũ này, ông Nguyễn Liễm, 70 tuổi, ở xóm Lưới Gõ, thôn Hiệp Đồng, xã Hòa Xuân thấu hiểu mong muốn của người dân nơi đây về một nơi tránh trú an toàn trong mùa bão, lũ. Chính vì vậy, gia đình ông đã tự nguyện hiến 450 m2 đất để Nhà nước dựng nhà tránh lũ cho bà con. Nhìn căn nhà 2 tầng kiên cố được Nhà nước xây dựng trên chính mảnh đất do gia đình hiến tặng, ông Liễm không giấu được xúc động: “Mùa lũ năm ngoái, cả xóm chìm trong biển nước. Cả xóm không có căn nhà tầng nào để bà con có thể lánh nạn. Nay có căn nhà này, nếu nước lũ lại dâng bà con đã biết mình phải đến đâu. Điều vui nhất là nơi tránh lũ được xây dựng ngay trên mảnh đất gia đình tôi tặng, không chỉ đời tôi mà con cháu sau này cũng được sử dụng công trình một cách hữu ích”.

Tại xã Hòa Thịnh - vùng rốn lũ đã được đầu tư xây dựng 13 nhà sinh hoạt cộng đồng kết hợp phòng tránh lũ, trong đó 12 nhà được làm từ nguồn kinh phí của tỉnh, một nhà từ nguồn xã hội hóa. Đến nay, tất cả 13 nhà đều đã hoàn thành, đưa vào sử dụng, phục vụ công tác phòng, chống lũ. Ngoài ra, xã cũng dành nguồn lực đầu tư trang bị cho mỗi thôn hai chiếc ghe để bảo đảm điều kiện cho người dân sơ tán khi xảy ra lũ lụt.

Ông Phương Văn Lành, Bí thư Đảng ủy xã Hòa Thịnh, cho biết toàn xã có 16 thôn, trong đó 4 thôn có trường tầng, bảo đảm nơi sơ tán dân khi xảy ra lũ lụt. Với các thôn còn lại, Nhà nước đã đầu tư mỗi thôn một nhà tránh lũ. Thông qua kết nối, vận động Hội Từ thiện của Tổng Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex) và các nhà hảo tâm, hơn 1,5 tỷ đồng đã được đóng góp xây dựng nhà cộng đồng vượt lũ đa năng tại Phú Hữu. Công trình vừa hoàn thành, diện tích sàn 200 m², có bếp và nhà vệ sinh khép kín, đủ chỗ tránh trú cho khoảng 300 người.

Nhà sinh hoạt cộng đồng kết hợp phòng tránh lũ đã được hoàn thiện tại phường Tuy Hòa.

“Đến nay các thôn trên địa bàn đều đã có nơi để người dân sơ tán khi lũ lớn xảy ra. Sau những gì đã trải qua trong trận lũ cuối năm 2025, có thêm những điểm tránh trú kiên cố, bà con sẽ bớt lo hơn, địa phương cũng chủ động hơn rất nhiều”, Bí thư Đảng ủy xã Hòa Thịnh Phương Văn Lành nói.

Theo số liệu của Sở Xây dựng, tại 27 xã, phường trong toàn tỉnh, 100 căn nhà tránh lũ của Nhà nước đầu tư với kinh phí hơn 170 tỷ đồng đang dần hoàn thiện. Hiện nay, 80 căn nhà tránh lũ đã bàn giao cho địa phương quản lý, khoảng 20 căn khác chuẩn bị bàn giao, bảo đảm cho việc sơ tán dân trong trường hợp xảy ra bão lũ.

Từ “chạy lũ” đến chủ động đón lũ

Xã Tuy An Bắc là một trong những địa bàn thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề của mưa lũ ở khu vực phía Đông tỉnh. Với người dân nơi đây, mỗi mùa mưa lũ đến không chỉ mang theo nỗi lo về nước dâng mà còn gợi lại những ký ức đau buồn về những thiệt hại không thể đong đếm được. Năm nay, ngay từ trước mùa mưa, các gia đình đã chủ động chuẩn bị từ những bao lúa được bọc kín trong bao nhựa, kê lên cao; quần áo và những vật dụng cần thiết cũng được gom lại, cho vào các túi nhựa để sẵn sàng di chuyển khi cần. 

Từ những gia đình từng phải tất tả chạy lũ, người dân Tuy An Bắc đang dần hình thành thói quen chủ động phòng tránh ngay từ trước khi thiên tai xảy ra. Sự chủ động ấy cũng được chính quyền địa phương đặt vào trọng tâm trong công tác phòng, chống thiên tai năm nay.

Áo phao và phao đều được chuẩn bị sẵn tại các căn nhà tránh lũ.

Theo ông Nguyễn Minh Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Tuy An Bắc, lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã đã được kiện toàn với 159 thành viên, mỗi thôn bố trí 15 thành viên; Ban Chỉ huy Quân sự xã tổ chức 3 tổ với 17 cán bộ, chiến sĩ sẵn sàng cơ động cứu hộ, cứu nạn. “Quan điểm của địa phương là phải chủ động phòng ngừa từ sớm, chuẩn bị lực lượng, phương tiện và phương án sát với thực tế từng địa bàn. Khi có tình huống phải triển khai ngay, nhất là việc sơ tán người dân khỏi khu vực nguy hiểm. Đồng thời tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng phòng tránh để mỗi hộ dân chủ động bảo vệ mình, góp phần hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra”, ông Nguyễn Minh Quang cho hay.

Tại thôn Ea Hăn (xã Yang Mao), ký ức hoảng loạn về đợt chạy lũ hồi tháng 11/2025 cũng khiến người dân nơi đây chuẩn bị chu đáo hơn cho mùa mưa lũ năm nay. Anh Dương Trịnh Mình cho hay: Thôn nằm ngay dưới chân núi Chư Yang Hanh - nơi có nguy cơ cao về ngập lụt, sạt lở nên năm nay được cán bộ tuyên truyền, hướng dẫn từ sớm, giúp bà con có ý thức chuẩn bị sẵn sàng di chuyển đến nơi an toàn khi có dự báo mưa lớn, không chủ quan chờ nước ngập rồi mới lo chạy lũ như năm ngoái.

Theo UBND xã Yang Mao, hiện 2 căn nhà sinh hoạt cộng đồng kết hợp phòng tránh lũ được tỉnh đầu tư xây dựng tại thôn Hà Nam và thôn Ea Hăn cơ bản hoàn thành, góp phần tạo nên một mạng lưới phòng, tránh thiên tai rộng khắp cho nhân dân trước những diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường của mưa lũ.

Kỳ 2: Chủ động quản trị rủi ro

Minh Hà - Hương Như