Nhiều người vẫn có thói quen tự theo dõi triệu chứng, tự chẩn đoán bệnh rồi mua thuốc theo kinh nghiệm, mua giống đơn cũ hoặc chờ bệnh nặng hơn rồi mới tìm đến bác sĩ để khám và điều trị. Những điều này đôi khi khiến việc phát hiện và điều trị bệnh bị trì hoãn, bỏ lỡ thời điểm quan trọng để can thiệp hiệu quả.

Trường hợp của bà N.T.S., (72 tuổi, ở xã Ea M’droh) là một ví dụ. Nhiều năm nay, bà S. thường xuyên bị đau nhức xương khớp. Ban đầu chỉ là những cơn đau âm ỉ ở đầu gối, vai gáy rồi lan xuống thắt lưng; có ngày bà đi lại khó khăn, đứng lên ngồi xuống đều phải vịn vào thành ghế. Thế nhưng, thay vì đến cơ sở y tế để được thăm khám, bà lại theo thói quen tự mua thuốc nam về uống.

Con cháu trong gia đình nhiều lần khuyên bà đến bệnh viện để kiểm tra nguyên nhân gây đau nhức nhưng lần nào bà cũng từ chối với lý do: "Đau nhức tuổi già thôi, uống vài thang thuốc nam là đỡ" hay "Đi bệnh viện vừa tốn tiền, vừa mất thời gian". Mỗi khi cơn đau dịu đi, bà lại càng tin rằng mình đã chọn đúng cách điều trị. Nhưng điều bà không nhận ra là thuốc chỉ đang giúp giảm triệu chứng, trong khi nguyên nhân gây bệnh vẫn âm thầm tiến triển.

Người mắc bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị, không nên tự ý điều trị bệnh tại nhà. Ảnh: Bảo Trọng

Còn ông H.V.Q. (69 tuổi, ở xã Krông Pắc) suýt nữa gặp nguy hiểm đến tính mạng vì thói quen tự chẩn đoán và sử dụng lại đơn thuốc cũ. Một lần xuất hiện cơn đau bụng dữ dội, cho rằng bệnh dạ dày tái phát vì trước đó từng nhiều lần điều trị viêm dạ dày nên thay vì đi khám, ông Q. lấy lại đơn thuốc cũ mua thuốc về sử dụng.

Tuy nhiên, sau nhiều giờ dùng thuốc, tình trạng không những không cải thiện mà cơn đau ngày càng dữ dội, lan rộng khiến ông gần như không thể chịu đựng được. Khi gia đình đưa ông vào bệnh viện cấp cứu, kết quả thăm khám và các xét nghiệm xác định nguyên nhân không phải bệnh dạ dày như ông Q. vẫn nghĩ, mà là viêm túi mật cấp. Do bệnh đã diễn tiến nặng, các bác sĩ phải chỉ định phẫu thuật khẩn cấp để xử trí kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm như hoại tử hoặc vỡ túi mật, có thể đe dọa đến tính mạng.

Bác sĩ Lê Thanh Hà (Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột) cho biết: Trường hợp bệnh nhân này là bài học điển hình về việc nhầm lẫn giữa triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh. Đau bụng là biểu hiện chung của rất nhiều bệnh lý khác nhau, từ các bệnh đường tiêu hóa, gan mật, tụy đến các tình trạng ngoại khoa cần can thiệp khẩn cấp. Chỉ dựa vào kinh nghiệm của những lần mắc bệnh trước để tự chẩn đoán rồi sử dụng lại đơn thuốc cũ có thể khiến người bệnh bỏ lỡ "thời gian vàng" trong điều trị.

Đáng lưu ý là những câu chuyện trên không hiếm gặp. Không ít người cao tuổi vẫn có thói quen trữ sẵn vài gói thuốc nam, vài vỉ thuốc giảm đau hoặc những đơn thuốc cũ trong nhà để sử dụng bất cứ khi nào cảm thấy khó chịu. Nhiều người tin vào lời mách bảo của người quen hơn là lời khuyên của nhân viên y tế. Và mỗi lần họ tự ý mua thuốc điều trị là mỗi lần người bệnh đang tự đặt sức khỏe của mình vào một phép thử đầy may rủi. Bên cạnh đó, sự phát triển của internet, mạng xã hội cũng khiến không ít người rơi vào "ma trận" của những lời quảng cáo quá mức. Chỉ cần gõ vài từ khóa như chữa đau khớp, hàng trăm bài viết, video và sản phẩm xuất hiện với những lời giới thiệu hấp dẫn như "khỏi hoàn toàn", "không cần phẫu thuật", "bí quyết gia truyền", "hiệu quả sau vài ngày". Nếu thiếu kiến thức y khoa, rất khó để người bệnh phân biệt đâu là thông tin đáng tin cậy, đâu chỉ là chiêu thức tiếp thị.

Bác sĩ Võ Thị Diệu Hà (Khoa Lão, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên) cho hay, hằng tháng Khoa Lão tiếp nhận rất nhiều bệnh nhân nhập viện khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn nặng chỉ vì trì hoãn việc thăm khám. Không ít người tự đánh mất cơ hội điều trị sớm, khả năng hồi phục tốt vì quá tin vào các phương pháp tự chữa bệnh tại nhà. “Không có loại thuốc nào phù hợp với tất cả mọi người, cũng không có bài thuốc nào chữa được mọi bệnh, điều trị hiệu quả luôn bắt đầu từ việc chẩn đoán đúng nguyên nhân. Chỉ khi biết mình mắc bệnh gì, mức độ ra sao và có những yếu tố nguy cơ nào, bác sĩ mới có thể xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người”, bác sĩ Hà khẳng định.

Nếu người bệnh chỉ tập trung điều trị triệu chứng mà không xác định đúng nguyên nhân, bệnh có thể diễn tiến âm thầm, làm mất "thời gian vàng" trong điều trị. Các bác sĩ cũng cảnh báo, việc tự ý mua thuốc, sử dụng thuốc theo lời truyền miệng hoặc tái sử dụng đơn thuốc cũ không chỉ làm che lấp các triệu chứng quan trọng mà còn có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc khiến bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Đối với người cao tuổi, nguy cơ này càng lớn do thường mắc nhiều bệnh lý nền và phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. Vì vậy, khi xuất hiện các triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc có dấu hiệu bất thường, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân, thay vì tự trở thành "bác sĩ" của chính mình.

Mỹ Hạnh