Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là một trong những bệnh lý cơ xương khớp phổ biến nhất hiện nay, thường gặp ở người trưởng thành và người cao tuổi.

Có nhiều nguyên nhân gây bệnh như: Thoái hóa do tuổi tác, lao động nặng, sai tư thế, chấn thương, yếu tố nghề nghiệp… Tại tỉnh Đắk Lắk, với đặc thù là vùng trồng cây công nghiệp, người dân thường xuyên lao động nặng hoặc sai tư thế nên bệnh nhân bị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng do lao động nặng chiếm tỷ lệ lớn.Như trường hợp ông Y Ớk Niê (42 tuổi, ở xã Krông Búk) bị đau lưng âm ỉ hơn 3 năm nay nhưng chưa đi khám. Trong một lần kéo ống nước tưới cây cà phê, ông cảm thấy đau nhói vùng thắt lưng. Ông đã tự mua thuốc uống nhưng cơn đau chỉ đỡ được vài ngày rồi tái phát nặng hơn, lan xuống chân trái, đi lại rất khó khăn. Khi đến khám tại Bệnh viện đa khoa Thiện Hạnh, ông được bác sĩ chẩn đoán bị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng giai đoạn nặng, không thể điều trị bằng thuốc đơn thuần mà phải phẫu thuật.

Bác sĩ CKII Văn Hữu Khánh, Trưởng khoa Ngoại thần kinh (Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh) cho biết, trên địa bàn tỉnh, tỷ lệ bệnh nhân mắc bệnh lý thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng khá cao, nguyên nhân phổ biến là do lao động nặng, thường xuyên bê, vác nặng, nhất là vào thời điểm thu hoạch nông sản, tưới cà phê, hồ tiêu… Đặc điểm chung của những bệnh nhân này là chủ quan, không đi khám sớm khi đau lưng, đến khi bệnh nặng, đau nhiều, khó vận động mới đến cơ sở y tế. Điều này khiến cho cột sống, đĩa đệm bị ảnh hưởng lớn, việc điều trị trở nên khó khăn, nhiều trường hợp phải phẫu thuật, thời gian phục hồi lâu.

ác sĩ Văn Hữu Khánh khám cho bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng. Ảnh: Bảo Trọng

Cột sống được tạo thành từ các đốt sống xếp chồng lên nhau, gồm 7 đốt sống sống lưng, 12 đốt sống ngực, 5 đốt sống thắt lưng. Đây là một trong những bộ phận quan trọng nhất giúp cho mọi tư thế vận động như đi, đứng, vặn mình, cúi, ưỡn… được tự do và linh hoạt, ngoài ra nó còn có chức năng bảo vệ tủy sống, một cột dây thần kinh kết nối não với các phần còn lại trong cơ thể. Các đốt sống được lót bởi các đĩa đệm, giữ vai trò bảo vệ xương trong các hoạt động hằng ngày. Thoát vị đĩa đệm là khi nhân nhầy của đĩa đệm bị thoát ra khỏi vị trí bình thường, chèn ép vào các rễ thần kinh, gây ra hiện tượng đau nhức, tê bì, ảnh hưởng đến vận động, trường hợp nặng có thể teo cơ đùi và cẳng chân, nguy cơ tàn phế.

Triệu chứng thường gặp của thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng khá điển hình như: Đau lưng, đau tăng khi vận động; khó cúi, ngửa, xoay người. Nặng hơn có thể đau lan xuống mông, đùi, chân; tê bì, châm chích ở chân; yếu cơ, giảm khả năng vận động. Một số trường hợp có thể gây rối loạn đại tiểu tiện phải cấp cứu. “Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng có thể biến chứng gây ra hội chứng chùm đuôi ngựa khiến việc đại, tiểu tiện không tự chủ, bí tiểu, yếu hai chân đột ngột. Đây là hội chứng cần phải mổ gấp trong vòng 24 giờ nhằm tăng cơ hội phục hồi các chức năng vận động, bàng quang, trực tràng cho người bệnh. Cấp cứu càng muộn thì cơ hội phục hồi càng giảm”,bác sĩVăn Hữu Khánh lưu ý.

Hiện có nhiều phương pháp điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng gồm: điều trị nội khoa (bảo tồn, không xâm lấn); vật lý trị liệu, phục hồi chức năng; phẫu thuật; thay đĩa đệm nhân tạo. Tùy vào mức độ bệnh mà bác sĩ chuyên khoa sẽ lựa chọn phương pháp điều trị khác nhau. Bác sĩ Khánh cho biết: “Có đến 80% trường hợp thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng được cải thiện bằng điều trị bảo tồn; chỉ khoảng 20% trường hợp cần có chỉ định can thiệp ngoại khoa. Với công nghệ hiện đại ngày nay, phẫu thuật không còn là vấn đề quá lớn. Phẫu thuật nội soi có nhiều ưu điểm, đường xâm nhập rất nhỏ, tránh tổn thương mô và các cơ quan kế cận, giúp bệnh nhân mau phục hồi hơn, trả lại chức năng sinh lý cho bệnh nhân nhanh hơn. Tuy nhiên, điều quan trọng là bệnh nhân phải nhận biết dấu hiệu bệnh và đi khám sớm”.

Để phòng bệnh thoát vị đĩa đệm, nên hạn chế bưng bê, kéo, vác nặng ki lao động; mỗi khi cần bưng bê, vác thì cần thực hiện đúng tư thế, ôm sát vật vào người và chỉ sử dụng lực cơ bắp tay, chân để nâng, không sử dụng cử động của lưng, hông; luôn giữ lưng thẳng; khi có biểu hiện đau cần nghỉ ngơi, không gắng sức. Ngoài ra, để bảo vệ cột sống lưng, mỗi người cần có chế độ vận động, dinh dưỡng hợp lý, bổ sung canxi, vitamin D định kỳ; tránh thừa cân, béo phì. Đặc biệt, khi có biểu hiện đau lưng tăng dần cần đi khám; không tự ý mua thuốc giảm đau về uống, tránh nguy cơ bệnh nặng hơn và gây biến chứng.

Nguyễn Huế