Trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 20/4, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk đã phát biểu thảo luận tại hội trường, thẳng thắn chỉ rõ những tồn tại trong quản lý đất nông, lâm trường và kiến nghị giải pháp tháo gỡ để khơi thông nguồn lực.

Những “nút thắt” cần tháo gỡ

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt chỉ rõ, mặc dù kinh tế đất nước đạt mức tăng trưởng ấn tượng, nhưng lĩnh vực đất đai nông, lâm trường vẫn đang tồn tại những “điểm nghẽn” lớn. 

Đại biểu nêu rõ: Việc sắp xếp lại các công ty nông, lâm nghiệp theo Nghị quyết số 30-NQ/TW, kết luận số 82 của Bộ Chính trị và Nghị định số 118, Nghị quyết số 04 của Chính phủ là một chủ trương mang tầm chiến lược. Trên bình diện cả nước, đến nay có 161/256 công ty nông, lâm nghiệp hoàn thành sắp xếp, đổi mới; quản lý hơn 1,33 triệu ha đất được cấp giấy chứng nhận.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Tuy nhiên, qua khảo sát và thực tế cho thấy, bên cạnh kết quả đạt được từ chuyển đổi mô hình tổ chức thì vẫn còn nhiều công ty sau khi sắp xếp, chuyển đổi, hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp, lợi nhuận và đóng góp ngân sách chưa tương xứng với quỹ đất được giao, năng lực quản trị hạn chế dẫn đến thua lỗ kéo dài, hoạt động kinh doanh chủ yếu dưới hình thức “phát canh thu tô” mà thiếu phương án kinh doanh và sử dụng đất hiệu quả.

Riêng, Đắk Lắk - là tỉnh có số lượng công ty nông, lâm nghiệp và diện tích đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường lớn nhất cả nước, với 44 công ty quản lý khoảng 203.000 ha, trong đó có 22 công ty thuộc quản lý của Trung ương.

Các công ty lâm nghiệp tuy quản lý đất đai với diện tích khá lớn nhưng sản xuất kinh doanh có doanh thu không đáng kể bởi chủ yếu thực hiện nhiệm vụ công ích quản lý bảo vệ rừng được nhà nước giao; nhiều công ty sau khi cổ phần hóa đã xảy ra tranh chấp, khiếu kiện phức tạp kéo dài giữa các hộ dân nhận khoán, liên kết với các công ty mà địa phương không thể giải quyết dứt điểm, tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định an ninh nông thôn.

Bên cạnh đó, việc quản lý đất đai thuộc thẩm quyền của các công ty cũng như diện tích đất được bàn giao về địa phương còn hạn chế dẫn đến tình trạng người dân lấn chiếm, xâm canh với diện tích khá lớn 127.000 ha làm phát sinh nhiều tranh chấp, khiếu kiện phức tạp.

Đại biểu tham dự phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cũng cho biết: Những vướng mắc về thể chế nhất là khi áp dụng quy định tại Điều 181 Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành mà tỉnh đã có nhiều kiến nghị vẫn chưa được tháo gỡ; nhiều ý kiến bức xúc của cử tri khi không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, địa phương không thể kêu gọi đầu tư phát triển kinh tế do phương án sử dụng đất có nguồn gốc từ nông lâm trường chưa được khơi thông về pháp lý…

Xây dựng cơ chế đặc thù, giải quyết dứt điểm các tồn đọng

Từ những thực trạng nêu trên, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt đề nghị Chính phủ xây dựng Đề án “Cơ chế, chính sách đặc thù giải quyết những bất cập, vướng mắc về đất đai có nguồn gốc từ nông, lâm trường” trình Bộ Chính trị, tạo cơ sở chính trị - pháp lý để Quốc hội có nghị quyết triển khai, thực hiện. Cơ chế này nên được xây dựng tương tự như Nghị quyết về “Cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vướng mắc đất đai trong các kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án” đang áp dụng tại 5 tỉnh, thành phố. 

Quang cảnh phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Điều này cũng sẽ tạo hành lang pháp lý để xử lý dứt điểm các tồn đọng trong giao khoán, liên kết cho thuê đất theo quy định pháp luật hiện hành; đồng thời giải quyết các tranh chấp, khiếu kiện phức tạp, kéo dài; đẩy nhanh tiến độ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân tạo quỹ đất sạch để địa phương, một mặt thực hiện tốt Đề án 04/TTg “Về giải quyết đất ở, đất sản xuất trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; mặt khác tiếp tục kêu gọi thu hút các nhà đầu tư thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt nhấn mạnh: Đây là những vấn đề căn cơ đảm bảo cho việc thực hiện nguyên tắc “ổn định để phát triển vùng Tây Nguyên”; vì vậy rất mong Quốc hội, Chính phủ quan tâm, quyết sách với cơ chế pháp lý đủ mạnh tạo đà phát triển kinh tế và ổn định đời sống cho người dân ở địa phương đang còn khó khăn…

Lan Anh