Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, hàng trăm phần mộ liệt sĩ tại các nghĩa trang trên địa bàn xã Đồng Xuân vẫn chưa xác định được danh tính. Từ cuối tháng 6 đến nay, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Đắk Lắk (Ban Chỉ đạo 515) đã phối hợp với chính quyền địa phương triển khai lấy mẫu ADN và số hóa dữ liệu tại thực địa, từng bước mở ra cơ hội trả lại tên cho các anh.

Những ngày này, không khí ở Nghĩa trang liệt sĩ Xuân Quang 2 và Nghĩa trang liệt sĩ La Hai trang nghiêm, xúc động hơn bao giờ hết. Trước khi việc khai quật, lấy mẫu bắt đầu, từng phần mộ đều được thắp hương. Sau nghi thức tưởng niệm, lực lượng chuyên trách của Ban Chỉ đạo 515 cẩn trọng thực hiện từng công đoạn theo đúng quy trình.

Sau hơn nửa thế kỷ nằm trong lòng đất, nhiều hài cốt đã phân hủy nặng. Có phần mộ chỉ còn lại vài chiếc răng hoặc những mẩu xương nhỏ bám trong đất. Vì vậy, việc lấy mẫu đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối để bảo đảm đủ điều kiện phục vụ giám định ADN.

Tổ lấy mẫu sinh phẩm tiến hành lấy mẫu sinh hóa ADN tại Nghĩa trang liệt sĩ La Hai.

Thượng tá Võ Văn Hùng, Phó Chủ nhiệm Chính trị (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh) cho biết: “Khi đối diện với phần mộ liệt sĩ, mỗi chúng tôi đều tự dặn lòng phải làm việc bằng sự tập trung cao nhất, không được phép sai sót một chi tiết nhỏ. Tất cả chỉ mong sao những mẫu sinh phẩm này đạt chất lượng tốt nhất để gửi về Viện Pháp y Quốc gia phân tích, mở ra cơ hội gọi lại tên các anh".

Bên cạnh giám định ADN, điểm mới của đợt triển khai lần này là việc số hóa toàn bộ thông tin ngay tại hiện trường. Mỗi phần mộ sau khi lấy mẫu đều được lập hồ sơ điện tử với mã định danh riêng, gồm tọa độ vị trí, sơ đồ mộ chí, hình ảnh hiện trạng, thông tin quy tập ban đầu, di vật (nếu có) và mã số mẫu ADN. Dữ liệu được cập nhật vào hệ thống để phục vụ lưu trữ, quản lý lâu dài và đối chiếu với cơ sở dữ liệu ADN của thân nhân liệt sĩ khi có kết quả giám định.

Đại tá Ksơr Lành, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, cho biết việc kết hợp lấy mẫu ADN với số hóa dữ liệu là giải pháp quan trọng nhằm đẩy nhanh tiến độ xác định danh tính liệt sĩ, mang lại niềm an ủi cho thân nhân các liệt sĩ. “Mỗi ngày trôi qua, mẫu sinh phẩm của các liệt sĩ dưới lòng đất lại thêm một phần bị bào mòn bởi thời gian. Do đó, đây là một cuộc chạy đua vô cùng khẩn trương. Ban Chỉ đạo 515 tỉnh xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà là món nợ ân tình sâu nặng của người sống đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc”, Đại tá Ksơr Lành nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Khắc Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Xuân, địa phương xác định công tác đền ơn đáp nghĩa là trách nhiệm của thế hệ hôm nay nên cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất về nhân lực, hậu cần để phối hợp cùng đoàn công tác hoàn thành sứ mệnh cao cả này.

Đến nay, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã hoàn thành lấy mẫu ADN tại 179 phần mộ ở Nghĩa trang liệt sĩ Xuân Quang 2. Từ nay đến hết tháng 7/2026, các tổ công tác chuyên trách sẽ tiếp tục triển khai tại Nghĩa trang liệt sĩ La Hai (51 phần mộ) và Nghĩa trang liệt sĩ Xuân Sơn Nam (59 phần mộ), hướng tới hoàn thành việc lấy mẫu đối với toàn bộ 289 phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin trên địa bàn xã Đồng Xuân.

Những mẫu sinh phẩm được thu thập hôm nay sẽ tiếp tục trải qua quá trình giám định trước khi có kết quả đối chiếu với thân nhân liệt sĩ. Nếu việc xác định danh tính thành công, những dòng chữ “chưa xác định được thông tin” trên bia mộ sẽ từng bước được thay bằng tên tuổi và quê quán của từng người đã hy sinh. Đó không chỉ là thành quả của khoa học mà còn là sự tri ân đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc, khép lại hành trình hơn nửa thế kỷ lưu lạc để các anh thực sự được trở về bên vòng tay gia đình.

Văn Tài