Sáng 8/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, các đại biểu thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Phát biểu mở đầu phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh cho biết, tại phiên thảo luận ở tổ đã có 73 lượt ý kiến phát biểu.

Các đại biểu cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Ngay sau đó, Bộ Quốc phòng đã nghiên cứu nghiêm túc, có báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình gửi đến các đại biểu.

Quang cảnh phiên thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận vào các nhóm vấn đề trọng tâm: nguyên tắc áp dụng pháp luật và các hành vi bị nghiêm cấm; quản lý rủi ro quốc gia và tiêu chí đánh giá rủi ro; các biện pháp ngăn chặn và phản ứng khẩn cấp; chương trình tuân thủ nội bộ của các tổ chức, doanh nghiệp và kiểm soát tài trợ; quản lý nhà nước trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Thảo luận tại phiên họp, các đại biểu tiếp tục khẳng định sự cần thiết ban hành luật nhằm hoàn thiện cơ chế pháp lý, thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam, chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn hành vi phổ biến vũ khí hạt nhân, hóa học, sinh học và phương tiện vận chuyển liên quan, bảo vệ quốc phòng an ninh và môi trường hòa bình để phát triển đất nước.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh điều hành phiên thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Nhiều ý kiến quan tâm đến trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu. Do các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, dễ thiếu thông tin để nhận dạng hàng hóa, công nghệ lưỡng dụng hay giao dịch có rủi ro, các đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm công khai danh mục, cảnh báo sớm, hướng dẫn nghiệp vụ và cung cấp công cụ tra cứu thống nhất.

Bên cạnh đó, cần khuyến khích chương trình tuân thủ nội bộ, ưu đãi cho các tổ chức, cá nhân có lịch sử tuân thủ tốt để tập trung nguồn lực quản lý vào các đối tượng, giao dịch rủi ro cao.

Đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra. Ảnh: quochoi.vn

Các ý kiến thảo luận cũng nhấn mạnh nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt thường ẩn nấp trong các hoạt động hợp pháp như thương mại, thanh toán, chuyển giao công nghệ. Cơ quan nhà nước không thể kiểm tra toàn bộ giao dịch, trong khi doanh nghiệp là chủ thể tiếp xúc đầu tiên. Việc thiết lập cơ chế để doanh nghiệp tự nhận diện, kiểm soát và phòng ngừa rủi ro ngay từ bên trong là cần thiết.

Các ý kiến đánh giá quy định về chương trình tuân thủ nội bộ trong dự thảo luật là phù hợp vì không áp đặt mô hình cứng nhắc, tạo điều kiện cho từng đơn vị lựa chọn phương thức phù hợp với quy mô và năng lực quản trị. Riêng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quốc hội đề nghị Chính phủ có cơ chế hỗ trợ cụ thể qua biểu mẫu đơn giản, tài liệu hướng dẫn, tập huấn và công cụ tra cứu điện tử, tránh phát sinh chi phí thuê tư vấn hay chứng nhận bên ngoài.

Để triển khai hiệu quả, có ý kiến đề xuất phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro: nhóm rủi ro cao áp dụng đầy đủ, nhóm rủi ro thấp áp dụng đơn giản và khuyến khích các nhóm còn lại. Cho phép tích hợp chương trình này vào hệ thống quản trị rủi ro hiện có mà không bắt buộc thành lập bộ máy riêng.

Đại biểu tham dự phiên làm việc. Ảnh: quochoi.vn

Ngoài ra, thảo luận tại hội trường cũng nêu rõ yêu cầu xây dựng cơ chế hỗ trợ tuân thủ theo hướng phòng ngừa vi phạm. Nhiều loại hàng hóa, thiết bị hoàn toàn hợp pháp nhưng có thể bị lợi dụng trong điều kiện nhất định.

Do đó, đại biểu kiến nghị bổ sung cơ chế tham vấn trước, cho phép doanh nghiệp chủ động đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn khi gặp đối tượng lưỡng dụng chưa rõ ràng, vừa tạo "vùng an toàn pháp lý" cho chủ thể thiện chí, vừa giúp Nhà nước nắm bắt sớm các công nghệ mới.

Đồng thời, cần nâng cao năng lực thực thi trực tiếp bằng cách thành lập mạng lưới chuyên gia hỗ trợ liên ngành, có cơ chế tham vấn nhanh cho lực lượng kiểm soát tại cửa khẩu, cảng biển, sân bay và các địa bàn trọng điểm.

Cũng trong phiên làm việc sáng nay, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng.

Lan Anh (tổng hợp)