Sáng 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội xem xét tờ trình, báo cáo thẩm tra các dự án luật quan trọng, sau đó tiến hành thảo luận tại tổ.

Tại Tổ 16, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk tập trung đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, sát thực tiễn đối với các dự án: Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. 

Bảo mật thông tin trong hòa giải ở cơ sở

Đóng góp ý kiến đối với dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn Thường trực Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk thống nhất cao với việc mở rộng các thành phần được mời tham gia hỗ trợ cuộc hòa giải như người có uy tín trong cộng đồng, già làng, trưởng bản.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn Thường trực Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, trong khi Điều 4 và Điều 7 cho phép người khuyết tật nghe, nói, nhìn được dùng ngôn ngữ và ký hiệu riêng, thì quy định về tiêu chuẩn hòa giải viên cũng như thành phần được mời lại hoàn toàn thiếu lực lượng hỗ trợ chuyên môn như người phiên dịch hay biên dịch. Nếu không có người trợ giúp ngôn ngữ, buổi hòa giải khó có thể đạt kết quả đúng bản chất. Do đó, đại biểu đề xuất cần bổ sung bắt buộc thành phần hỗ trợ này trong trường hợp một bên tham gia là người khuyết tật. 

Phân tích ba căn cứ tiến hành hòa giải ở cơ sở quy định tại Điều 22, đại biểu Nguyệt cho rằng, quy định "hòa giải viên chủ động đề xuất hòa giải khi chứng kiến hoặc biết vụ việc" dù giúp chủ động giải quyết mâu thuẫn từ sớm nhưng lại chưa thỏa mãn bản chất của hòa giải là sự tự nguyện và thống nhất giữa các bên.

Quang cảnh phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Nếu hai bên tranh chấp không đồng ý đối thoại thì việc hòa giải viên tự đề xuất sẽ không mang lại giá trị thực tế. Đại biểu kiến nghị chỉnh lý quy định theo hướng hòa giải viên chỉ đề xuất hòa giải khi đã có sự thống nhất hoặc đồng ý từ các bên liên quan.

Tham gia góp ý đại biểu Trần Quang Tâm, Đại tá, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk tập trung vào nghĩa vụ của hòa giải viên tại khoản 9 Điều 12. Đại biểu đề nghị bổ sung rõ quy định hòa giải viên chỉ cung cấp tài liệu, thông tin liên quan khi có yêu cầu của TAND có thẩm quyền phục vụ việc xét đơn công nhận kết quả hòa giải thành ngoài tòa án.

Đại biểu Trần Quang Tâm, Đại tá, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk đóng góp ý kiến thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu Tâm cũng đề xuất bổ sung nghĩa vụ nghiêm ngặt đối với người tham gia hòa giải tại Điều 20 trong việc giữ bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, kinh doanh và bí mật nhà nước, cấm sử dụng thông tin thu thập được vào mục đích khác hoặc gây áp lực làm ảnh hưởng đến tính tự nguyện của các bên.

Về giá trị của văn bản hòa giải thành tại điểm c khoản 1 Điều 29, đại biểu nhấn mạnh đây trước hết là sự ghi nhận thỏa thuận tự nguyện giữa các bên; văn bản này chỉ phát sinh hiệu lực pháp lý và giá trị thi hành như một quyết định khi được Tòa án cấp có thẩm quyền công nhận theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự. 

Cân bằng nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong nước và xuất khẩu

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, đại biểu Ngô Trung Thành, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhận định: Chính sách ưu tiên đưa lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao đi làm việc ở nước ngoài giúp họ nâng cao thu nhập, tiếp cận công nghệ, kỹ năng quản lý và tác phong hiện đại để trở thành nguồn nhân lực giỏi khi về nước. Dù vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát, đánh giá kỹ lưỡng nhằm bảo đảm tính khả thi và cân bằng với nhu cầu phát triển kinh tế trong nước.

Đại biểu Ngô Trung Thành, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Việt Nam đang thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao trong các ngành công nghệ cốt lõi và lực lượng tăng trưởng mới như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, chuyển đổi số, năng lượng và công nghệ chế tạo.

Nếu luật đưa ra quy định "ưu tiên" một cách chung chung để khuyến khích lực lượng lao động giỏi nhất đi làm việc ở nước ngoài, nguy cơ cản trở sự phát triển và gây thiếu hụt nhân lực nội địa là rất lớn. Bên cạnh đó, do sự chênh lệch lớn về thu nhập giữa thị trường lao động trong nước và quốc tế, không có gì đảm bảo đội ngũ lao động trình độ cao sau khi đi nước ngoài sẽ quay trở lại phục vụ đất nước.  

Đại biểu Ngô Trung Thành kiến nghị dự thảo luật cần làm rõ khái niệm "ưu tiên", tiêu chí xác định và căn cứ thực hiện. Cơ quan chủ trì soạn thảo cần phân hóa cụ thể từng nhóm ngành nghề: chỉ áp dụng chính sách ưu tiên đưa đi đối với những lĩnh vực mà trong nước thực sự có nhu cầu tiếp nhận chuyển giao công nghệ và kỹ năng mới. Đối với các ngành nghề trọng điểm đang thiếu hụt nhân lực trong nước, cần tập trung các chính sách giữ chân và phát triển tại chỗ, tránh tình trạng chảy máu chất xám. 

Đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển văn hóa đọc

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, đại biểu Bế Trung Anh, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, nhấn mạnh sự thay đổi căn bản của công nghệ đối với việc phổ biến tri thức trong đời sống hiện đại.

Đại biểu Bế Trung Anh, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội đóng góp ý kiến thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu cho rằng các quy định hiện tại vẫn thiên về việc đưa quy trình thủ tục hành chính cũ lên không gian mạng để xử lý nhanh hơn, chứ chưa thực sự thay đổi bản chất quy trình. Việc bắt buộc các công trình khoa học hay tri thức bản địa phải trải qua quy trình đăng ký kế hoạch xuất bản hằng năm thông qua các nhà xuất bản sẽ làm mất đi tính thời sự của thông tin. Luật cần đơn giản hóa tối đa quy trình để tri thức được chia sẻ nhanh chóng.

Cùng chung mối quan tâm, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, số lượng đầu sách phát hành nhiều nhưng lượng in mỗi bản lại quá nhỏ, khiến doanh thu toàn ngành xuất bản còn khiêm tốn. Việc phát triển xuất bản điện tử cũng gặp nhiều rào cản do thói quen trả tiền mua bản quyền của người đọc chưa cao và tình trạng vi phạm bản quyền trên mạng diễn ra phức tạp. Trong khi đó, lực lượng biên tập viên tại các nhà xuất bản quá mỏng, tạo áp lực lớn cho công tác thẩm định nội dung. 

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phát biểu. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Để tháo gỡ các vướng mắc này, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa đề xuất các giải pháp trọng tâm: Trước hết là thể chế hóa đầy đủ nội dung Chỉ thị 04 và chú trọng xây dựng các chính sách phát triển văn hóa đọc, bởi chỉ khi có thị trường người đọc bền vững thì ngành xuất bản mới có thể phát triển. Tiếp đó, luật cần quy định rõ ràng nội hàm và cơ chế hoạt động của mô hình "Tập đoàn xuất bản truyền thông quốc gia", cho phép mở rộng sang các lĩnh vực báo chí, truyền thông, điện ảnh và thương mại điện tử để tối ưu hóa hạ tầng số.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cho phép thu hút tài trợ và quảng cáo trên các dòng sách chuyên đề, lịch sử, kinh điển nhằm tạo thêm nguồn thu tái đầu tư mà không làm ảnh hưởng đến giá trị văn hóa của tác phẩm. Cuối cùng, dự thảo luật nên đưa ra các tiêu chuẩn định hướng bậc cao cho các nhà xuất bản và chức danh quản lý, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt trong quá trình thực thi…

Lan Anh