Chiều 3/8, tiếp tục chương trình làm việc của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội tiến hành thảo luận tổ về các dự án luật, nghị quyết. 

Đó là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan; dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư; dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.

Tại Tổ thảo luận số 16 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Đắk Lắk, Tuyên Quang, Cao Bằng) dưới sự điều hành của đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk, các đại biểu bày tỏ sự thống nhất về tính cần thiết ban hành các dự án luật, nghị quyết; đồng thời đánh giá cao sự chuẩn bị nghiêm túc, công phu của cơ quan soạn thảo và Báo cáo thẩm tra của các Ủy ban của Quốc hội.

Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk điều hành phiên thảo luận Tổ 16. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đi sâu vào phân tích thực tiễn, các đại biểu đã tập trung tham gia nhiều ý kiến chất lượng, thiết thực nhằm bảo đảm tính khả thi, tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Làm rõ thẩm quyền, nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan

Góp ý đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phân tích về quy định cụ thể nhằm bảo đảm tính chặt chẽ về pháp lý, tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và tính khả thi khi triển khai trong thực tiễn. 

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) đánh giá cao sự cần thiết của việc bổ sung khái niệm "Kiểm định hải quan" tại khoản 27 Điều 4 nhằm pháp lý hóa, hướng dẫn công tác kiểm định hải quan chính quy, bài bản. Tuy nhiên, dưới góc độ kỹ thuật lập pháp, đại biểu đề nghị thay cụm từ "nhằm phân loại hàng hóa" thành "làm căn cứ để phân loại hàng hóa", bởi hoạt động kiểm định còn làm cơ sở để xác định bản chất, tính chất hàng hóa, tính thuế và phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, chống gian lận thương mại.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đồng thời, cần giới hạn phạm vi áp dụng của cụm từ "các quy định khác của pháp luật" thành "các quy định khác của pháp luật về phục vụ cho công tác quản lý nhà nước về hải quan" để tránh mở rộng sang chức năng của các cơ quan quản lý chuyên ngành khác. 

Đối với quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh hàng miễn thuế (Điều 63), đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cho rằng quy định hiện hành chưa bao quát hết yêu cầu chuyển đổi số và quản lý rủi ro. Đại biểu đề xuất bổ sung quy định doanh nghiệp phải có phương án vận chuyển đăng ký, thông báo và quản lý trên hệ thống điện tử; đồng thời phải có trách nhiệm kiểm tra, xác thực thông tin người mua và lưu trữ dữ liệu giao dịch để phòng ngừa gian lận chính sách miễn thuế.

ĐBQH tỉnh Đắk Lắk tham dự phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Về thời hạn kiểm tra sau thông quan, đại biểu đề nghị nghiên cứu rút ngắn thời gian hợp nhất xuống khoảng 10 ngày (thay vì 20 ngày như dự thảo) nhằm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. 

Tham gia đóng góp về thẩm quyền của các lực lượng chức năng tại khu vực biên giới, đại biểu Trần Quang Tâm (Đại tá, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) chỉ ra vướng mắc tại khoản 1 Điều 88.

Theo đại biểu, quy định cơ quan hải quan chủ trì phòng, chống buôn lậu trên địa bàn hoạt động hải quan hiện chưa phù hợp với Luật Biên phòng Việt Nam năm 2020 và các quy định liên quan về vai trò chủ trì bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội khu vực biên giới của Bộ Quốc phòng (trực tiếp là Bộ đội Biên phòng).

Đại biểu Trần Quang Tâm (Đại tá, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu đề nghị điều chỉnh theo hướng: Trường hợp hàng hóa, phương tiện vận tải chưa đưa ra khỏi phạm vi địa bàn hoạt động của hải quan, khi lực lượng chức năng có thẩm quyền là Biên phòng và Công an phát hiện các hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới thì xử lý theo quy định pháp luật và thông báo cho cơ quan hải quan để phối hợp xử lý. Điều này sẽ khắc phục chồng chéo, phát huy hiệu quả phối hợp liên ngành trên tuyến biên giới đất liền và biên giới biển. 

Ở góc độ hạ tầng số và thương mại điện tử, đại biểu Lương Minh Tùng (Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đắk Lắk, Bí thư Tỉnh Đoàn Đắk Lắk) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bổ sung Điều 16a về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử.

Đại biểu Lương Minh Tùng (Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Bí thư Tỉnh Đoàn Đắk Lắk) đóng góp ý kiến thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Nhấn mạnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và biên giới còn nhiều hạn chế về tiếp cận thông tin, hạ tầng số, đại biểu đề nghị cần làm rõ phạm vi, thời điểm cung cấp dữ liệu bắt buộc và trách nhiệm chia sẻ thông tin giữa hải quan với cơ quan thuế, quản lý thị trường, công an, quân đội. Việc kết nối dữ liệu phải thực hiện thống nhất thông qua Cơ chế một cửa quốc gia và các nền tảng số của Nhà nước, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật kinh doanh. 

Cùng quan điểm về quản lý giao dịch qua nền tảng số, đại biểu Ngô Trung Thành (Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội) đề nghị rà soát kỹ tính đồng bộ giữa Luật Hải quan và Luật Thương mại điện tử đối với quy định người mua tại Việt Nam phải xác thực định danh điện tử khi mua bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử.

Đại biểu Ngô Trung Thành (Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội) phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Theo đại biểu, Luật Thương mại điện tử hiện chỉ quy định xác thực định danh đối với người bán và nền tảng thương mại điện tử. Do đó, việc bổ sung nghĩa vụ định danh VNeID đối với người mua trong Luật Hải quan cần được rà soát chặt chẽ, nếu thấy cần thiết thì phải sửa đổi đồng thời cả Luật Thương mại điện tử để đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống pháp luật. 

Liên quan đến định hướng hiện đại hóa hải quan, đại biểu Bế Trung Anh (Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội) nhận định, dự thảo Luật còn thiếu cơ chế phối hợp rủi ro liên ngành, tiêu chuẩn trao đổi dữ liệu hải quan và cơ chế kiểm định dữ liệu trước khi hàng đến.

Đại biểu Bế Trung Anh (Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội) phát biểu. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

So với xu hướng quốc tế và các nước láng giềng trong khu vực ASEAN (như hệ thống vận chuyển quá cảnh tích hợp ASEAN), đại biểu cho rằng các quy định tại Điều 65 cần quy định phù hợp, minh bạch hơn về hành trình quá cảnh, mã tham chiếu, niêm phong bảo lãnh và công nhận lẫn nhau để tránh việc dừng lại làm thủ tục theo quy trình truyền thống, giúp đẩy nhanh tốc độ thông quan và sử dụng hiệu quả công nghệ số trong công tác quản lý. 

Chuyển mạnh sang “hậu kiểm” trong lĩnh vực đầu tư

Đánh giá về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, đại biểu Bùi Thanh Toàn (Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đắk Lắk) nhấn mạnh bản chất của dự thảo luật lần này là sự tái thiết kế công cụ quản lý, chuyển dịch mạnh mẽ từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" và quản lý theo rủi ro.

Đại biểu Bùi Thanh Toàn (Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đắk Lắk) phát biểu. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đánh giá cao việc cắt giảm danh mục từ 198 ngành, nghề xuống còn 141 ngành, nghề và gom lại thành các nhóm cụ thể, đại biểu lưu ý điều quan trọng nhất khi chuyển đổi phương thức là công cụ quản lý thay thế phải theo kịp thực tiễn, tránh tình trạng "Luật giảm điều kiện nhưng thực tế lại tăng thủ tục". 

Tập trung phân tích các điều khoản chuyển tiếp tại Điều 5 nhằm bảo đảm mục tiêu quản trị dựa trên dữ liệu và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, đại biểu Bùi Thanh Toàn đưa ra nhiều kiến nghị thiết thực.

Về xử lý hồ sơ chuyển tiếp, đại biểu chỉ ra quy định thông báo ngừng giải quyết và trả lại hồ sơ đã tiếp nhận hợp lệ dễ gây dồn tích công việc, dẫn đến ách tắc thủ tục hành chính tại địa phương. Do đó, đại biểu đề nghị điều chỉnh theo hướng tiếp tục giải quyết và trả kết quả theo quy định tại thời điểm tiếp nhận; trường hợp người dân, doanh nghiệp có nhu cầu áp dụng quy định mới có lợi hơn thì thực hiện theo quy định mới.

Đối với vấn đề chuyển tiếp giấy phép, cần quy định rõ trong thời hạn 1 năm cho phép tiếp tục sử dụng giấy phép hợp lệ, các cơ quan nhà nước phải chủ động chuẩn hóa, số hóa thông tin trên hệ thống dữ liệu, tuyệt đối không yêu cầu người dân và doanh nghiệp phải làm lại hoặc cung cấp lại thông tin đã có. 

Bên cạnh đó, đại biểu Bùi Thanh Toàn đề xuất bổ sung quy định về việc kế thừa, chuyển đổi toàn bộ dữ liệu giấy phép, chứng chỉ, điều kiện kinh doanh và lịch sử tuân thủ của tổ chức, cá nhân sang hệ thống dữ liệu quản lý mới.

Liên quan đến phương án quản lý thay thế tại khoản 3 Điều 5, đại biểu nhấn mạnh cần quy định mốc thời hạn cụ thể (trước thời điểm Luật có hiệu lực) để các bộ, ngành hoàn thiện phương án quản lý. Phương án này bắt buộc phải xây dựng đầy đủ tiêu chí phân loại rủi ro, dữ liệu quản lý tối thiểu, phương thức hậu kiểm điện tử và cơ chế chia sẻ dữ liệu rõ ràng giữa 3 cấp: Trung ương, tỉnh và xã nhằm bảo đảm tính thống nhất, hiệu quả trong thực thi pháp luật. 

Thận trọng trong phân cấp, đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027

Thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027, liên quan đến việc giao thẩm quyền và ban hành danh mục công trình, đại biểu Ngô Trung Thành (Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội) cho rằng để tránh việc UBND tỉnh phải làm thêm các thủ tục khảo sát, ban hành nghị quyết làm chậm tiến độ, Quốc hội nên ban hành Nghị quyết kèm theo danh mục chi tiết, xác định rất rõ tên các dự án đã được Chính phủ tổng hợp, rà soát. Cách làm này giúp Nghị quyết khi có hiệu lực là triển khai thực hiện ngay, đảm bảo minh bạch, kịp thời và không phát sinh thêm thủ tục hành chính. 

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 16. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đối với quy định tại khoản 5 Điều 9 giao UBND cấp tỉnh thành lập Hội đồng kiểm tra nghiệm thu tại địa phương đối với các công trình thuộc trường hợp phải thành lập Hội đồng kiểm tra của Nhà nước, đại biểu Ngô Trung Thành lưu ý việc phân cấp, phân quyền là đúng hướng nhưng phải bảo đảm thực hiện hiệu quả, nhanh và bảo đảm chất lượng. Các công trình quan trọng, quy mô lớn nếu địa phương chưa đảm đương được sẽ phải mất thời gian đi xin ý kiến, mời chuyên gia, vô hình trung lại chậm hơn so với việc thành lập Hội đồng ở Trung ương.

Đại biểu đề xuất cần rà soát kỹ năng lực của địa phương; đối với các công trình dự án rất quan trọng thì Trung ương vẫn cần khẩn trương thành lập Hội đồng kiểm tra Nhà nước, tập trung các chuyên gia đầu ngành nhằm bảo đảm tối đa về mặt tiến độ và chất lượng. 

Lan Anh