Sáng 12/8, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, đóng góp ý kiến thảo luận về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đại biểu Lê Đào An Xuân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết; đồng thời tán thành việc tiếp tục áp dụng 8 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù như đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án quan trọng quốc gia khác.

Phân tích về Chính sách 9 liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái bố trí doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất, đại biểu Lê Đào An Xuân cho rằng việc địa phương chủ động chuẩn bị mặt bằng sạch sẽ giúp doanh nghiệp tránh gián đoạn hoạt động, bảo vệ việc làm cho người lao động. Tuy nhiên, nếu thiếu các tiêu chí định lượng rõ ràng thì dễ phát sinh cơ chế "xin - cho", gây mất bình đẳng, gia tăng khiếu kiện và nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước.

Đại biểu Lê Đào An Xuân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đối với Chính sách 10 về việc cho phép cơ quan chủ quản quyết định hoặc điều chỉnh hình thức đầu tư, đại biểu nhìn nhận dù cơ chế này tạo sự linh hoạt nhưng có thể chuyển rủi ro tài chính từ khu vực tư nhân sang ngân sách nhà nước, dễ tạo tâm lý ỷ lại. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung các điều kiện áp dụng chặt chẽ, như chỉ chuyển từ đối tác công tư (PPP) sang đầu tư công sau khi đã tổ chức đấu thầu công khai 2 lần không thành công, hoặc chỉ áp dụng tái bố trí khi doanh nghiệp bị thu hồi từ 50% diện tích đất sản xuất trở lên. 

Từ thực tiễn triển khai hạ tầng giao thông, đại biểu nêu rõ: Hiện nay, Quốc hội phải liên tục ban hành các nghị quyết thí điểm hoặc nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho từng dự án quan trọng quốc gia. Cách tiếp cận này, cần thiết để xử lý các yêu cầu cấp bách, nhưng về lâu dài có thể tạo ra sự khác biệt về thể chế giữa các địa phương và làm gia tăng tính phức tạp, phân mảnh của hệ thống pháp luật. Vì vậy, việc mở rộng các cơ chế, chính sách đã được thí điểm và chứng minh hiệu quả đối với các dự án có quy mô tương tự trên phạm vi cả nước là yêu cầu cần được xem xét từ thực tiễn phát triển.

Lấy ví dụ tại Đắk Lắk, có 2 tuyến cao tốc đã được Chính phủ, Bộ Xây dựng quan tâm bổ sung vào quy hoạch giai đoạn 2026 - 2030 là tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây (CT02) kết nối Gia Lai – Đắk Lắk – Lâm Đồng và tuyến cao tốc Phú Yên - Đắk Lắk (CT23), nếu được áp dụng các cơ chế đặc thù tương tự Dự án Vành đai 5, việc triển khai các dự án này sẽ thuận lợi hơn nhiều.

ĐBQH tỉnh Đắk Lắk tham dự phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu phân tích cụ thể: Đối với cao tốc Bắc - Nam phía Tây (CT02), chỉ tính việc được áp dụng 3 cơ chế gồm: di dời đường điện cao thế của EVN (Chính sách 3), chuyển đổi mục đích sử dụng rừng (Chính sách 5) và chỉ định thầu (Chính sách 6), thời gian chuẩn bị đầu tư có thể rút ngắn từ 12 – 18 tháng, góp phần sớm hoàn thành trục kết nối quan trọng của toàn vùng Tây Nguyên.

Đối với cao tốc Phú Yên - Đắk Lắk (CT23), tỉnh Đắk Lắk đã thống nhất định hướng triển khai theo hình thức PPP. Chỉ tính riêng áp dụng cơ chế khai thác quỹ đất và cơ chế linh hoạt chuyển đổi hình thức đầu tư, tỉnh có thể chủ động huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân, đồng thời có phương án dự phòng để chuyển sang đầu tư công khi thị trường vốn PPP gặp khó khăn, góp phần bảo đảm tiến độ khởi công dự kiến trong năm 2027 và tiến độ hoàn thành toàn tuyến.

Từ những phân tích trên, đại biểu kiến nghị Quốc hội xem xét ban hành một Nghị quyết khung về "Cơ chế, chính sách đặc thù phát triển hạ tầng giao thông trọng điểm giai đoạn 2026 - 2030", trong đó cho phép áp dụng 10 nhóm chính sách nêu trên đối với các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, dự án có tính chất liên kết vùng và dự án quan trọng quốc gia đáp ứng các tiêu chí, điều kiện được quy định.

Đồng thời, đề nghị khẩn trương nghiên cứu luật hóa những chính sách thí điểm hoặc đặc thù đã được thực tiễn chứng minh hiệu quả vào Luật Đầu tư công, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Lâm nghiệp,…  trong kỳ họp Quốc hội gần nhất, nhằm hoàn thiện và thống nhất hệ thống pháp luật.

Đại biểu Lê Đào An Xuân nhấn mạnh: Những kiến nghị nêu trên về mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế chính sách đặc thù cho các dự án tương tự cùng với việc luật hóa chính sách đã được thực tiễn chứng minh hiệu quả sẽ tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ không chỉ dự án Vành Đai 5 mà còn với các dự án giao thông chiến lược, qua đó góp phần tăng cường liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của các địa phương và cả nước trong giai đoạn 2026 - 2030.

Lan Anh