Những ngày này, cán bộ, chiến sĩ Đội K51 đang miệt mài băng rừng, lội suối, dốc sức thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Trong nhịp bước khẩn trương của Chiến dịch, những người lính bền bỉ lật từng tấc đất, nâng niu từng kỷ vật để nối lại những nhịp cầu ký ức và gọi tên những anh hùng đã khuất.

Cuối tháng 7 vừa qua, tại khu vực thôn 3 (xã Ea Ô), trong lúc cắt cây keo, anh Y Linh Mlô (trú buôn Pik, xã M’Drắk) phát hiện một số phần xương bị nước mưa xói mòn lộ lên mặt đất nên báo cho chính quyền địa phương.

Từ nguồn tin này, Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh) phối hợp với cấp ủy, chính quyền xã Ea Ô khảo sát, xác minh và tổ chức khai quật. Sau nhiều giờ làm việc cẩn trọng, lực lượng chức năng quy tập được một hài cốt liệt sĩ với nhiều phần xương sọ, xương hàm, răng và các di vật gồm năm chiếc cúc áo, một dây thắt lưng bộ đội.

Di vật liệt sĩ được đưa về bảo quản tại phòng lưu trữ di vật lịch sử của Đội K51.

Giữa lớp đất đỏ bazan, những chiếc cúc áo đã phủ màu thời gian nằm lặng lẽ bên hài cốt như vẫn đang kể về người lính năm nào. Có thể đó từng là chiếc áo anh mặc trong những ngày hành quân, cũng có thể là bộ quân phục đã cùng anh đi qua những trận đánh ác liệt và ở lại nơi đây cho đến tận hôm nay.

Không phải cuộc tìm kiếm nào cũng may mắn tìm được hài cốt. Có những nơi, sau hàng chục năm biến động của địa hình, chiến tranh và thiên nhiên, chỉ còn lại vài dấu tích mong manh. Như câu chuyện từ nguồn tin của bà Nguyễn Thị Ngọc, trú thôn 2, xã Cư M’ta: Gần 20 năm trước, trong lúc làm rẫy tại khu vực Ea Pil, gia đình bà nhặt được một chiếc bình tông. Điều đặc biệt là trên chiếc bình vẫn còn những dòng chữ được khắc bằng tay, mặt trước có chữ "Ng - Vân", chữ "KI" cùng một hình vẽ; mặt sau có dòng "Ng V" và ký hiệu "11-74". Từ nguồn tin ấy, trong tháng 7 vừa qua, Đội K51 đã nhiều lần phối hợp với chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan tổ chức khảo sát, tìm kiếm nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả.

Những di vật liệt sĩ được tìm thấy trong quá trình tìm kiếm, quy tập trên địa bàn tỉnh.

Không chỉ trên địa bàn tỉnh, hơn 25 năm thực hiện nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia, Đội K51 cũng đã tìm thấy hàng trăm di vật của các liệt sĩ. Nhiều di vật được phát hiện ngay bên cạnh hài cốt nhưng cũng có những nơi chỉ còn lại vài hiện vật đơn độc giữa rừng sâu.

Sau mỗi cuộc quy tập, ngoài việc lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN, Đội K51 đều cẩn trọng đặt những di vật tìm thấy bên cạnh hài cốt, gói ghém ngay ngắn rồi phủ lá cờ Tổ quốc trước khi đưa về nước. Với các anh, đó không chỉ là quy trình nghiệp vụ mà còn là sự tri ân, là cách để những vật dụng từng gắn bó với người lính tiếp tục đồng hành cùng các anh trên chặng đường trở về.

Nhiều bia đá được Đội K51 phát hiện trong quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Những di vật còn lại được đưa về phòng lưu trữ di vật lịch sử của đơn vị. Căn phòng không lớn nhưng chứa đựng hàng trăm hiện vật được gìn giữ cẩn thận. Trên các giá trưng bày là những tấm bia đá được đẽo từ đá rừng, khắc tên và năm hy sinh của liệt sĩ; những chiếc bình tông đã móp méo, có chiếc còn mang vết đạn xuyên; những quai dép cao su cháy sém; chiếc muỗng nhôm sứt mẻ; cây bút đã gỉ sét; lọ penicillin, vỏ đạn, súng… và nhiều vật dụng sinh hoạt khác. Dấu vết của thời gian đã làm di vật hoen gỉ, mục nát, biến dạng. Thế nhưng, mỗi hiện vật đều lưu giữ một phần ký ức về cuộc đời người lính.

Đại tá Đỗ Văn Thiệu, Chính trị viên Đội K51, bộc bạch: “Mỗi di vật đều là tài sản vô giá của liệt sĩ. Vì vậy, anh em trong đội đều cố gắng tìm kiếm, bảo quản cẩn thận bởi đó không chỉ là kỷ vật chiến tranh mà còn có thể trở thành căn cứ quan trọng để xác định danh tính người đã hy sinh. Có nhiều trường hợp, chính những dòng chữ khắc trên bình tông, tấm bia đá hay các dấu hiệu còn sót lại trên di vật đã góp phần giúp cơ quan chức năng xác định được tên tuổi, quê quán của liệt sĩ”.

Từ năm 2001 đến nay, Đội K51 đã tìm kiếm, quy tập được 769 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất Campuchia. Trong số đó, hơn 400 hài cốt đã xác định được tên tuổi, quê quán nhờ sự tổng hợp của nhiều nguồn thông tin, trong đó có những manh mối quý giá từ các di vật được tìm thấy trên chiến trường.

Quỳnh Anh