Trong phiên làm việc sáng 23/10, Quốc hội nghe trình bày tờ trình và báo cáo thẩm tra 6 dự án luật thuộc các lĩnh vực tài chính, thuế, đầu tư, công tác lập pháp cùng báo cáo triển khai Nghị quyết số 206/2025/QH15.

Tiếp đó, các đại biểu thảo luận ở tổ về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi); dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật; báo cáo về tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Quang cảnh phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Tham gia thảo luận tại Tổ số 14, các vị đại biểu thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk đóng góp nhiều ý kiến xác đáng, đi thẳng vào các khoảng trống và điểm nghẽn pháp lý đang phát sinh từ thực tiễn.

Quy định rõ điều kiện loại trừ trách nhiệm cho người ra quyết định trong tình huống cấp bách

Tham gia đóng góp ý kiến về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), đại biểu Trần Quang Tâm, Đại tá, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh phân tích bất cập tại khoản 1 và khoản 2 Điều 4 dự thảo khi thiết kế theo hướng luật này là cơ bản nhưng lại cho phép các luật ban hành trước ngày luật có hiệu lực tiếp tục áp dụng quy định riêng về trường hợp và thẩm quyền.

Theo đại biểu, cách quy định này sẽ tạo ra những “vùng xám” pháp lý vì nhiều luật chuyên ngành hiện hành như Luật Quốc phòng, Luật Công an nhân dân, Luật Phòng thủ dân sự hay Luật Quản lý tài sản công đều có quy định riêng về huy động và trưng dụng, dễ dẫn tới việc cơ quan thực thi lúng túng, áp dụng tùy tiện hoặc chồng chéo thẩm quyền.

Do đó, đại biểu kiến nghị sửa đổi Điều 4 theo hướng xác lập Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là đạo luật khung chủ đạo; mọi luật chuyên ngành khác khi quy định về trưng mua, trưng dụng đều phải dẫn chiếu, tuân thủ các điều kiện, trình tự, thủ tục và mức bồi thường của luật này.

Đại biểu Trần Quang Tâm, Đại tá, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh thảo luận tại tổ. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đồng thời, cần bổ sung nguyên tắc ưu tiên áp dụng quy định của luật khác hoặc điều ước quốc tế nếu văn bản đó có quy định về giá, mức bồi thường và biện pháp bảo đảm quyền lợi có lợi hơn cho người có tài sản nhằm thể hiện tính nhất quán của Nhà nước trong việc tôn trọng quyền tài sản của công dân. 

Bên cạnh đó, đại biểu Trần Quang Tâm đề nghị hoàn thiện quy định về giới hạn và điều kiện miễn, giảm trách nhiệm cho người ra quyết định trong tình huống cấp bách tại khoản 4 Điều 5. Cụm từ “được xem xét miễn, giảm trách nhiệm theo quy định của pháp luật có liên quan” hiện còn quá chung chung, trong khi thực tế cán bộ thi hành công vụ thường có tâm lý sợ sai, đùn đẩy trách nhiệm nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ lợi dụng tình huống cấp bách để lạm quyền.

Vì vậy, luật cần định lượng cụ thể các điều kiện loại trừ trách nhiệm khi người thi hành công vụ hành động dựa trên dữ liệu khách quan, không vụ lợi nhằm ngăn chặn hậu quả lớn hơn, đồng thời phải khẳng định việc miễn trách nhiệm cá nhân không làm mất đi nghĩa vụ bồi thường thiệt hại hoặc hoàn trả tài sản của Nhà nước. 

Liên quan đến chế tài và trách nhiệm khi không hủy bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng trái pháp luật tại Điều 9, đại biểu đề nghị bổ sung ấn định thời hạn rõ ràng (chẳng hạn, trong thời hạn 24 giờ kể từ khi phát hiện căn cứ hủy bỏ, người ra quyết định phải ban hành quyết định hủy bỏ). Đồng thời, phải dẫn chiếu cụ thể đến Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để xác định rõ nguồn chi trả bồi thường cho người dân, và quy định rõ cơ chế hồi hoàn (cá nhân người ra quyết định do lỗi cố ý vi phạm gây thiệt hại buộc Nhà nước phải bồi thường thì phải hoàn trả lại tiền cho ngân sách nhà nước). Có như vậy mới ràng buộc được trách nhiệm công vụ, tránh tình trạng "lỗi tập thể, trách nhiệm cá nhân không rõ".

Từ kinh nghiệm thực tiễn chống dịch COVID-19, đại biểu Trần Quang Tâm chỉ rõ khoảng trống pháp lý lớn tại Điều 26 khi dự thảo mới chỉ dừng lại ở việc trưng dụng tài sản và huy động người vận hành thiết bị. Trường hợp trưng dụng cơ sở khám, chữa bệnh như bệnh viện tư nhân hay cơ sở công lập, nếu không huy động được đội ngũ y bác sĩ, điều dưỡng trực tiếp duy trì chuyên môn thì việc trưng dụng máy móc, cơ sở vật chất sẽ không phát huy hiệu quả.

Đại biểu kiến nghị bổ sung quy định mở rộng đối tượng bị huy động đi kèm bao gồm cả người có chuyên môn, kỹ thuật trực tiếp phục vụ vận hành tính năng của tài sản hoặc duy trì hoạt động của cơ sở được trưng dụng để bảo đảm tính thống nhất với Luật Khám bệnh, chữa bệnh; Luật Phòng thủ dân sự và Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm. 

Bảo đảm văn bản pháp luật đồng bộ, tránh chồng chéo

Thảo luận về dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo nêu rõ, công tác thi hành pháp luật ở cơ sở hiện nay đang gặp rất nhiều rào cản do cán bộ phải đối chiếu quá nhiều tầng nấc văn bản cho cùng một nhiệm vụ, từ nghị quyết của Quốc hội, nghị định của Chính phủ đến các thông tư, văn bản con của các bộ, ngành. 

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Theo đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, trong các lĩnh vực như tài chính, đất đai, xây dựng, môi trường…, số lượng văn bản hướng dẫn quá đồ sộ khiến cán bộ cấp cơ sở không thể nghiên cứu hết. Tình trạng văn bản giữa các bộ, ngành còn nhiều điểm chồng chéo, chưa thống nhất khiến cơ sở khi áp dụng đúng luật này thì lại chưa hoàn toàn phù hợp với luật khác, dẫn tới rủi ro pháp lý rất lớn cho đội ngũ thực thi. 

Đại biểu đề nghị hoàn thiện Điều 9 và Điều 62 bảo đảm các văn bản pháp luật được sửa đổi đồng bộ, thống nhất, tránh chồng chéo trong quá trình thực hiện. Cùng với đó, đại biểu kiến nghị chỉnh lý Điều 63 về hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật để người dân và cán bộ dễ tra cứu, dễ áp dụng. 

Tham gia đóng góp ý kiến về dự thảo luật này, liên quan đến quy trình xây dựng chính sách tại Điều 25, đại biểu Đỗ Khắc Hưởng, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội đánh giá cao việc dự thảo bổ sung khoản 4 xử lý tình huống phát sinh trong quá trình soạn thảo dự án luật, pháp lệnh ban đầu không thuộc diện phải làm quy trình xây dựng chính sách nhưng sau đó có nội dung sửa đổi lớn, căn bản trên 50% số điều nên phải chuyển sang làm luật thay thế.

Đại biểu Đỗ Khắc Hưởng, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội thảo luận tại phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng việc giao cho Chính phủ quy định quy trình xây dựng chính sách đối với trường hợp này là chưa phù hợp. Do quy trình xây dựng chính sách tại khoản 1 đã được luật hóa rất chi tiết tại các điều 26, 27 và 28, nên trường hợp quy định tại khoản 4 cũng cần phải được quy định trực tiếp trong luật để bảo đảm tính thống nhất, tránh tình trạng cùng một bản chất quy trình mà một bên nằm ở luật, một bên lại nằm ở nghị định. 

Đối với quy định thẩm tra dự án luật tại Điều 32, đại biểu Đỗ Khắc Hưởng tán thành khi dự thảo bổ sung báo cáo đánh giá tác động của chính sách vào thành phần hồ sơ bắt buộc chuyển sang cơ quan thẩm tra. Thực tiễn trước đây cho thấy tài liệu này thường chỉ lưu hành nội bộ ở cơ quan soạn thảo, còn cơ quan của Quốc hội chỉ nhận được tờ trình ghi tên chính sách mà thiếu nội hàm chi tiết, dẫn đến việc cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra đôi khi “không gặp nhau”, thẩm tra phân tán, không đi trúng vào các trụ cột chính sách cốt lõi của Chính phủ. 

Bên cạnh đó, đại biểu góp ý về điểm d khoản 3 Điều 32 khi quy định thành phần hồ sơ là “Bản so sánh dự thảo luật sửa đổi, bổ sung, thay thế với luật, pháp lệnh hiện hành hoặc là Bản thuyết minh dự thảo luật mới, pháp lệnh mới”. Đại biểu cho rằng, hai tài liệu này có tính chất và mục tiêu hoàn toàn khác nhau nên không thể quy định theo hướng lựa chọn một trong hai. Do đó, đề nghị tách thành hai điểm riêng biệt trong thành phần hồ sơ, đồng thời bổ sung cụm từ “nếu có” đối với Bản so sánh để áp dụng phù hợp cho từng trường hợp dự án luật sửa đổi, bổ sung hay dự án luật ban hành mới.

Ngoài ra, căn cứ vào điểm h khoản 1 Điều 17 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 cùng Điều 62 Nghị quyết số 113 năm 2015 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đại biểu Đỗ Khắc Hưởng đề nghị bổ sung vào khoản 4 Điều 32 yêu cầu báo cáo thẩm tra bắt buộc phải có nội dung đánh giá về việc tuân thủ quy trình, thủ tục lấy ý kiến trong quá trình xây dựng chính sách và soạn thảo dự án luật, pháp lệnh.

Lan Anh