Không quản nắng gắt hay mưa ngàn, những bước chân của cán bộ, chiến sĩ Đội K51 và các lực lượng chức năng vẫn đang miệt mài băng rừng, lội suối, lần tìm từng dấu tích chiến tranh. Họ đang chạy đua với thời gian để tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Chiến dịch 500 ngày đêm).

Những cuộc trở về sau nửa thế kỷ
Ngày 10/7, sau khi nghiên cứu hồ sơ lưu trữ, Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh) cùng các lực lượng chức năng trở lại dãy núi Cư Prao để khảo sát khu vực từng phát hiện một bộ hài cốt.
Câu chuyện bắt đầu từ cuối năm 2020. Khi đi làm rẫy, một người dân tình cờ phát hiện nhiều mảnh xương cùng một số di vật nghi của liệt sĩ nằm lộ thiên. Do nguồn tin khi đó chưa đủ cơ sở xác minh, địa phương đã đưa bộ hài cốt về an táng tại nghĩa trang nhân dân buôn Pa, xã Cư Prao.

Sáu năm sau, bằng sự kiên trì rà soát tư liệu, đối chiếu hồ sơ và xác minh thực địa, Đội K51 quyết định khai quật lại phần mộ đã an táng. Kết quả giám định tại hiện trường khẳng định đó chính là hài cốt liệt sĩ.
Khi từng lớp đất được bóc dần, những di vật cũng lần lượt hiện ra: một bìa sổ tay đã mục nát, vài mảnh tăng rách, hai vỏ đạn và con dao gỉ sét… Những di vật nhỏ bé ấy như những chứng nhân lặng lẽ của chiến tranh, kể lại câu chuyện về một người lính đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ.
Đối với những người lính Đội K51, niềm vui đôi khi chỉ giản dị như thế: Tìm được thêm một đồng đội được trở về trong vòng tay đất mẹ.
Cũng trong những ngày tháng bảy tri ân, tại xã Krông Nô, một cuộc đoàn tụ khác đã diễn ra sau hơn nửa thế kỷ.
Theo lời kể của cựu chiến binh Y Biêng N'tơr (buôn Rơ Cai), liệt sĩ Y Chông Triêk khi hy sinh đã bị địch bắn cụt hai chân rồi ném xuống sông Krông Nô. Chính ông cùng đồng đội năm ấy đã đưa thi thể lên bờ, mai táng bên một gốc cây ven sông và ghi nhớ vị trí suốt hàng chục năm.
Từ nguồn tin quý giá ấy, sau gần hai giờ khai quật, Đội K51 đã tìm thấy hài cốt liệt sĩ Y Chông Triêk.
Thắp nén hương cho người anh trai vừa được tìm thấy, chị H'Wai Triêk không giấu nổi những giọt nước mắt nghẹn ngào. Hơn 50 năm qua, gia đình đã nhiều lần đi tìm nhưng đều vô vọng. Dẫu vậy, chị chưa từng từ bỏ hy vọng, bởi luôn tin rằng ở một góc rừng nào đó, anh trai vẫn lặng lẽ chờ ngày người thân đến đón về. Giờ đây, tâm nguyện ấy cuối cùng cũng thành hiện thực…
Đằng sau những giọt nước mắt đoàn viên là biết bao mồ hôi, công sức, thậm chí cả máu của những người lính làm nhiệm vụ quy tập.

Cán bộ, chiến sĩ Đội K51 và các lực lượng băng rừng lội suối tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Đại tá Đỗ Văn Thiệu, Chính trị viên Đội K51 chia sẻ, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là hành trình không có điểm dừng. Mỗi nguồn tin đều phải được kiểm chứng, mỗi mét đất đều phải được rà soát cẩn trọng, bởi phía dưới có thể là nơi đồng đội đang nằm lại.
Vừa hoàn thành nhiệm vụ trên đất bạn Mondulkiri (Vương quốc Campuchia), quy tập được 27 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam trong mùa khô 2025 - 2026, những người lính K51 chưa kịp nghỉ ngơi đã tiếp tục khoác ba lô lên đường, triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm trên chính quê hương mình.
Đến nay, Đội K51 đã phối hợp tìm kiếm, quy tập được 6 hài cốt liệt sĩ tại các địa bàn Krông Bông, Tây Sơn, Cư Prao và Krông Nô.

Quyết tâm của cả hệ thống chính trị
Chiến dịch 500 ngày đêm trên địa bàn tỉnh đang được cả hệ thống chính trị quan tâm sâu sắc. Từ cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang đến các đoàn thể và nhân dân đều chung sức tìm kiếm thông tin về liệt sĩ. Hàng trăm nguồn tin do người dân cung cấp đã được tiếp nhận, xác minh và từng bước làm sáng tỏ.
Phát huy kinh nghiệm nhiều năm thực hiện nhiệm vụ, Đội K51 đã và đang chủ động phối hợp với chính quyền 102 xã, phường trên địa bàn tỉnh, hướng dẫn lực lượng cơ sở cách tiếp cận nhân chứng, thu thập tư liệu và xác minh thông tin về các phần mộ liệt sĩ. Hiện các tổ công tác đang đồng loạt triển khai tìm kiếm tại nhiều địa bàn như Ea Bung, Ea Súp, Ia Rvê, Buôn Đôn, Xuân Thọ, Xuân Cảnh, Phú Mỡ, Xuân Phước...

Các lực lượng đào xẻ từng lớp đất đá để tìm kiếm thông tin hài cốt liệt sĩ.

Trung tá Vũ Hồng Hiến cho biết, hơn một tháng qua, anh cùng đồng đội liên tục bám địa bàn Krông Pắc, M'Drắk, Ea Kar, Krông Năng, Krông Á, Ea Trang, Cư Prao, Ea Knốp... Bất cứ nơi đâu xuất hiện nguồn tin, dù nhỏ nhất, các anh đều trực tiếp đến hiện trường để khảo sát, xác minh, quyết không bỏ sót dù chỉ một thông tin nhỏ.
Qua rà soát, toàn tỉnh Đắk Lắk hiện còn 584 khu vực có thông tin với khoảng 6.062 mộ liệt sĩ chưa được quy tập. Phần lớn thông tin đã trải qua hàng chục năm nên độ chính xác giảm sút; địa hình thay đổi bởi thời gian, sản xuất và thiên tai; hồ sơ lịch sử thiếu hụt, trong khi các nhân chứng ngày càng ít dần theo năm tháng. Khó khăn là vậy, nhưng những người làm nhiệm vụ chưa bao giờ cho phép mình dừng bước.
Chiến dịch 500 ngày đêm đang bước vào giai đoạn cao điểm. Trên khắp những cánh rừng, triền núi của Đắk Lắk, những bước chân người lính quy tập vẫn lặng lẽ vượt nắng, thắng mưa, miệt mài đi về phía những dấu tích chiến tranh còn sót lại. Bởi hơn ai hết, họ hiểu rằng dưới những tầng đất lặng im ấy vẫn còn những đồng đội chưa kịp trở về. Và chừng nào còn một hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy, hành trình tri ân ấy vẫn chưa thể khép lại.

Song Quỳnh