Nhà văn Nguyễn Phương Hà vừa ra mắt bạn đọc truyện ký thiếu nhi với tựa đề “K8 - cuộc hành quân ngược chiều” (Nxb Hội Nhà văn, 2026).

Với 169 trang, cuốn sách gồm 11 phần nhỏ có tiêu mục riêng, kể về một sự kiện lịch sử trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đó là Kế hoạch 8 - một chủ trương lớn của Đảng, Chính phủ: di chuyển gần ba vạn học sinh từ vùng tuyến lửa Vĩnh Linh, Do Linh ra các tỉnh hậu phương phía Bắc để được an toàn và tiếp tục học tập.

Kể về một cuộc hành quân đặc biệt và độc đáo, cuốn sách với cái tên và trang bìa trình bày bằng phông màu xám, đơn sơ mà gợi đầy cảm xúc. Hình minh họa là một hàng các em thiếu niên đi trên con đường rừng sỏi đá, đã gợi liên tưởng về hành trình gian nan của cuộc hành quân.

Chiến dịch K8 được coi là một “cuộc thiên di lịch sử” đã được tái hiện qua nhân vật cậu bé Thành cùng những người bạn nhỏ học sinh lớp 1, 2, 3 ở một xóm nhỏ vùng Cửa Tùng, bờ bắc sông Bến Hải và hành trình di chuyển qua các tỉnh Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa, Ninh Bình và dừng lại sinh sống, học tập tại tỉnh Nam Hà (Hà Nam).

Các em đã vượt qua nhiều khó khăn, gian khổ, nhiều hiểm nguy trên các cung đường trong hoàn cảnh chiến tranh vô cùng ác liệt. Máy bay Mỹ đuổi đánh nhiều trận rất ác liệt; nỗi nhớ nhà, nhớ quê, nhớ cha mẹ, người thân và những lúc đói cơm, thiếu nước, ốm đau.

Vượt qua tất cả những khó khăn ấy, các em học sinh đã hoàn thành thắng lợi cuộc hành quân, đến hậu phương miền Bắc, được sống trong yêu thương để tiếp tục học tập. Như nhà văn đã viết: “Chiến dịch K8 đúng là một cuộc hành quân ngược chiều với nhiều gian nan thử thách, như một nhà văn Ấn Độ đã vô cùng cảm phục khi nói về sự kiện này:“Thế giới không thể có một cuộc trường chinh nào với ba vạn trẻ từ 7 đến 15 tuổi, không cha không mẹ, đi gần nửa ngàn cây số dưới mưa bom bão đạn” để đến trường”.

Trong tác phẩm này, một điều làm độc giả cảm động đó là tấm lòng của bà con nhân dân miền Bắc dành cho các cháu học sinh vùng giới tuyến. Trên những cung đường, các em học sinh nhận được sự quan tâm chăm sóc yêu thương của các thầy cô giáo, các anh chị phụ trách, lái xe, phục vụ; sự yêu thương đùm bọc, nhường cơm sẻ áo của nhân dân các địa phương. Từ các cô chú dẫn đi trên đường, chú lái xe dũng cảm lái xe băng qua khu rừng trống để thu hút bầy máy bay giặc đuổi theo, giữ an toàn cho đoàn trẻ em đến các bà, các mẹ chuẩn bị cơm ăn, nước uống, bánh trái… chờ đón mỗi trạm khi đoàn đi qua. Tình cảm yêu thương gắn bó đó cũng chính là ngọn nguồn sức mạnh Việt Nam, làm nên chiến thắng trước mọi kẻ thù.

Cuộc kháng chiến chống ngoại xâm đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, thế hệ trẻ hôm nay không phải trải qua thời chiến tranh tàn khốc như cha anh mình nhưng chúng ta không được quên những năm tháng đầy đau thương mà oanh liệt ấy. Trong việc giúp lưu giữ, tái hiện lại lịch sử hào hùng của dân tộc, các tác phẩm văn học về đề tài chiến tranh đã đóng góp thật lớn lao. Tác phẩm “K8 - cuộc hành quân ngược chiều” của Nguyễn Phương Hà cũng là một trong số những cuốn sách như thế.

Nhà văn đã vận dụng thể loại truyện và ký để xây dựng tác phẩm. Thể ký phát huy được tính chân thực lịch sử của sự kiện, tính chân thực của các sự việc, chi tiết và con người. Tính chất truyện thể hiện ở những mức độ hư cấu, tưởng tượng, hồi ức, tả thuật và xây dựng tình huống hợp lý. Tác giả kết hợp giữa giọng điệu trữ tình pha chút trào tiếu để tạo nên một giọng văn lôi cuốn người đọc. Ngôn ngữ kể chuyện giản dị, tự nhiên mang đậm màu sắc địa phương và phù hợp với tâm lý trẻ em. Đó là những nét thành công của tác phẩm, một đóng góp của nhà văn Nguyễn Phương Hà đối với văn học thiếu nhi Đắk Lắk.

Bích Thiêm