Những ngày cuối năm, cùng với sắm sửa lễ cúng tất niên trong nhà, ngư dân Đắk Lắk không quên phong tục cúng thuyền. Lễ cúng nhằm tạ ơn “người bạn” đồng hành trong suốt một mùa biển cũ, sau nữa là tiếp tục cầu bình an, thuận hòa cho mùa biển mới.
Lời tri ân gửi lại cuối năm
Trải qua thăng trầm của thời gian, với bao bộn bề cuộc sống, ngư dân ở các làng biển không năm nào quên thực hiện nghi thức cúng thuyền dịp cuối năm. Trước ngày cúng, thuyền và ngư lưới cụ được vệ sinh sạch sẽ, sắp xếp gọn gàng. Nhiều chủ thuyền còn sơn sửa lại thuyền, thay những mảng sơn đã bạc màu bởi nắng gió, mong con thuyền khoác lên diện mạo mới để bước sang năm mới hanh thông, suôn sẻ.
Mâm lễ vật không thể thiếu gà luộc, bánh tét, bánh tráng, trái cây, rượu cùng đĩa gạo muối, chén đũa, trầu cau, nhang đèn, giấy cúng. Trong làn khói hương bảng lảng, lời khấn của ngư dân vang lên chậm rãi, gửi gắm mong ước về một năm mới bình an, tôm cá đầy khoang, anh em bạn thuyền ra khơi về bến trọn vẹn.
Gắn bó hơn nửa thế kỷ với biển ở làng biển Mỹ Quang (xã Tuy An Nam), ông Lê Tấn Lực chia sẻ, với người dân miền biển, cúng thuyền là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần. “Đó là cách ngư dân tạ ơn biển cả, cầu mong một năm mới bình an, khoang thuyền đầy cá tôm, anh em bạn thuyền trở về nguyên vẹn”, ông Lực nói.
 |
| Từng chiếc thuyền nối đuôi chạy ra cửa biển, làm lễ xuất hành đầu năm. Ảnh: Ngọc Chung |
Không chỉ là ký ức và niềm tin của những ngư dân gắn bó cả đời với biển, cúng thuyền còn hiện hữu sinh động trong từng hành động, nghi lễ của lớp ngư dân hôm nay. Trên mạn thuyền, ngư dân Nguyễn Văn Hội (phường Phú Yên) cẩn thận đặt từng món lễ vật trên chiếc bàn nhỏ, thành tâm khấn niệm. Anh Hội cho biết: “Cúng thuyền là bày tỏ lòng thành của người đi biển với chiếc thuyền và mẹ biển, cảm tạ một năm đánh bắt bình an”.
Sau lễ cúng, chủ thuyền và bạn thuyền lại quây quần bên mâm cơm tất niên. Đây cũng là dịp để gắn kết tất cả anh em bạn thuyền và các thuyền khác, bàn với nhau những công việc sắp tới, cùng đưa ra những đề xuất, giải pháp mới để giúp làm ăn ngày một tốt hơn trong năm mới.
Ước vọng đầu xuân
Khép lại nghi thức cúng thuyền cuối năm, bước sang những ngày đầu xuân, ngư dân tiếp tục thực hiện lễ Tết thuyền (cúng mở cửa biển) - nghi lễ truyền thống thường diễn ra từ mùng 1 đến mùng 3 Tết.
Với người dân làng biển, chuyến biển đầu năm được xem là chuyến biển quan trọng, mang theo hy vọng ra khơi thuận buồm xuôi gió, đánh bắt bội thu, nên việc cúng kính được chuẩn bị kỹ lưỡng. Tết thuyền không chỉ là phong tục, mà còn là cách ngư dân cầu mong sự bình an giữa mênh mông sóng nước.
Nói về Tết thuyền, ông Nguyễn Văn Thắng (phường Hòa Hiệp) cho rằng: “Nghề biển phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết và mùa vụ đánh bắt, vì vậy, ngư dân rất xem trọng tín ngưỡng tâm linh. Mỗi năm biển cho tôm cá, ngư dân đi đánh bắt được mùa là nhờ có thần phù hộ, che chở, thuyền bình an vươn khơi”.
 |
| Ngư dân tổ chức mâm lễ cúng thuyền, cầu mong một năm thuận buồm xuôi gió. Ảnh: Ngọc Chung |
Hoàn thành lễ cúng, các ngư dân trịnh trọng treo cờ Tổ quốc lên trụ gỗ trước mũi thuyền. Cờ Tổ quốc là biểu tượng thiêng liêng không thể thiếu, ở nhà treo cờ và trên thuyền cũng làm lễ treo cờ. Những con thuyền sẽ bắt đầu nối đuôi nhau chạy ra cửa biển. Hình ảnh cờ Tổ quốc tung bay trong gió như tiếp thêm ý chí cho ngư dân vững tâm ra khơi.
Giữa đất trời giao mùa, Tết thuyền vẫn lặng lẽ tồn tại ở các bến cảng, mang theo niềm tin, lòng biết ơn và ước vọng bình yên của ngư dân. Đó là nét đẹp văn hóa bền bỉ như con sóng, âm thầm nhưng sâu lắng, để mỗi mùa xuân về, biển lại thêm ấm áp nghĩa tình.
Như Thanh
