Hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) là chủ trương lớn, mang tính nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước nhằm thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững và an sinh xã hội. Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện chủ trương, chính sách này trên địa bàn Đắk Lắk đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, đòi hỏi những giải pháp quyết liệt và đồng bộ từ các cấp chính quyền.

Quỹ đất hạn chế, phân tán

Là địa bàn có tỷ lệ đồng bào DTTS chiếm đến 86,6%, qua rà soát, toàn xã Nam Ka có 157 hộ có nhu cầu hỗ trợ đất ở và 393 hộ có nhu cầu đất sản xuất. Ông Nguyễn Chí Luận, Chủ tịch UBND xã Nam Ka cho hay: Địa bàn chủ yếu là đất rừng đặc dụng nên hầu như không còn quỹ đất đủ điều kiện để bố trí cho người dân. Trước đây, địa phương từng quy hoạch khoảng 430 ha đất sản xuất phục vụ hỗ trợ đồng bào, nhưng phần lớn diện tích hiện đã bị lấn chiếm, chồng lấn, buộc địa phương phải kiến nghị cấp có thẩm quyền điều chỉnh quy hoạch và có giải pháp tháo gỡ.

Còn tại xã Krông Nô, ông Nguyễn Văn Huyên, Chủ tịch UBND xã Krông Nô cho biết, địa phương đã xây dựng phương án giải quyết đất ở, đất sản xuất cho 56 hộ. Tuy nhiên, nhiều diện tích dự kiến bố trí đã bị người dân lấn chiếm trồng cà phê nên việc thu hồi kéo dài, phát sinh nhiều vướng mắc. Bên cạnh đó, vị trí đất phần lớn nằm trên địa hình dốc, đất bạc màu, thiếu nguồn nước và hạ tầng thiết yếu, làm giảm hiệu quả bố trí đất cũng như khả năng sản xuất của người dân.

Chủ tịch UBND xã Nam Ka Nguyễn Chí Luận (bìa trái) nêu khó khăn trong việc hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho bà con trong xã. Ảnh: K.Chi

Với trên 66% dân số là người dân tộc thiểu số, qua rà soát, xã Ea Tul có 21 hộ chưa có đất ở và 58 hộ chưa có đất sản xuất. Tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất đang là rào cản lớn khiến nhiều hộ đồng bào tại xã Ea Tul chưa thể ổn định cuộc sống và thoát nghèo bền vững. Đơn cử như gia đình chị H’Mon Mlô, một hộ nghèo tại buôn Brah. Không có đất sản xuất, hai vợ chồng chị phải đi làm thuê. Trước đây, cả gia đình phải ở nhờ trong căn nhà gỗ cũ ở rẫy của bố mẹ. Tháng 4 vừa qua, được bố mẹ cho mượn tạm mảnh đất, vợ chồng chị vay mượn được 30 triệu đồng để dựng tạm căn nhà làm nơi che mưa nắng. Chị H’Mon bày tỏ: “Vợ chồng mình không có đất ở, đất sản xuất, không có việc làm ổn định, cuộc sống rất khó khăn. Mình chỉ mong được Nhà nước, địa phương quan tâm, hỗ trợ đất đai để gia đình có cơ sở làm ăn ổn định cuộc sống”.

Mong muốn của chị H'Mon cũng là mong muốn chung của nhiều hộ dân tộc thiểu số trên địa bàn. Song, quỹ đất công của xã rất hạn chế, phân tán; phần lớn diện tích đất hiện vẫn do các công ty cà phê quản lý, chưa được thu hồi hoặc bàn giao cho địa phương.

Đồng bộ giải pháp, đẩy nhanh tiến độ thực hiện chính sách

Theo Kế hoạch số 142/KH-UBND ngày 2/12/2025, UBND tỉnh giao chỉ tiêu hỗ trợ đất sản xuất cho 10.418 hộ và đất ở cho 6.536 hộ tại 68 xã, phường khu vực phía Tây của tỉnh. Đến ngày 8/5/2026, theo Quyết định số 190/QĐ-UBND, phạm vi thực hiện được mở rộng lên 82 xã, phường sau khi bổ sung thêm 14 xã khu vực phía Đông.

Tuy nhiên, kết quả thực hiện đến nay vẫn còn khá khiêm tốn. Toàn tỉnh mới hỗ trợ đất ở cho 238 hộ, đất sản xuất cho 151 hộ và hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 1.166 hộ, thấp hơn nhiều so với nhu cầu thực tế.

Đoàn khảo sát của Ban Dân tộc, HĐND tỉnh tìm hiểu thực tế khu đất được bố trí cấp đất ở cho các hộ dân tộc thiểu số xã Ea Tul. Ảnh: N. Xuân

Theo đánh giá của Ban Dân tộc, HĐND tỉnh, những khó khăn trong triển khai chính sách hỗ trợ đất đai cho đồng bào DTTS theo các nghị quyết của HĐND tỉnh và kế hoạch của UBND tỉnh xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lực lượng cán bộ địa chính cấp xã còn thiếu, trong khi hồ sơ, dữ liệu đất đai chưa được đồng bộ, ảnh hưởng đến tiến độ rà soát, xác minh đối tượng thụ hưởng. Cùng với đó, quỹ đất "sạch" ngày càng khan hiếm, còn nguồn lực dành cho bồi thường, giải phóng mặt bằng chưa đáp ứng yêu cầu. Chỉ tính đến giữa tháng 6/2026, đề xuất của 20 xã, phường đã lên tới hơn 265 tỷ đồng.

Bà Đỗ Thị Như Tình, Trưởng Ban Dân tộc, HĐND tỉnh cho biết: Để đẩy nhanh tiến độ cấp đất ở, đất sản xuất cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số theo quy định, cần khẩn trương rà soát, thu hồi diện tích đất của các nông, lâm trường sử dụng kém hiệu quả, bàn giao về cho địa phương quản lý nhằm tạo quỹ đất ở, đất sản xuất tập trung. Bên cạnh đó, lồng ghép nguồn lực, hỗ trợ cây con giống, tạo sinh kế bền vững cho người dân yên tâm canh tác lâu dài, tránh tình trạng được cấp đất nhưng không có vốn sản xuất dẫn đến bỏ hoang hoặc sang nhượng trái quy định. UBND các xã, phường tập trung rà soát, cập nhật và phân loại chính xác đối tượng thụ hưởng; xác định đầy đủ nhu cầu về đất ở, đất sản xuất của các hộ đồng bào dân tộc thiểu số làm cơ sở dữ liệu gốc phục vụ xây dựng phương án bố trí quỹ đất theo quy định. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền để người dân hiểu đúng ý nghĩa chính sách, sử dụng đất đúng mục đích.

Nguyễn Xuân - Kim Chi