Trong bối cảnh đời sống hiện đại đang tạo ra nhiều thay đổi về lối sống và sinh hoạt văn hóa, việc nâng cao năng lực truyền dạy cho đội ngũ nghệ nhân được xem là giải pháp quan trọng để bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc một cách bền vững.
Mỗi nghệ nhân đều được ví như một "kho tàng sống" của buôn làng. Họ am hiểu phong tục, tập quán, luật tục, lễ nghi truyền thống; thành thục đánh cồng chiêng, sử dụng các loại nhạc cụ dân tộc hay thực hành nhiều nghi lễ gắn với đời sống văn hóa cộng đồng. Không chỉ thực hành, họ còn trực tiếp truyền dạy cho con cháu thông qua các lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và trong chính đời sống thường ngày. Nhờ vậy, nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của người Êđê vẫn được gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ.
Thời gian qua, ngành văn hóa tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động truyền dạy văn hóa truyền thống của đồng bào Êđê. Hàng loạt lớp truyền dạy đánh cồng chiêng, hát múa dân gian, diễn xướng sử thi, lời nói vần... được tổ chức tại các buôn làng, thu hút đông đảo thanh thiếu niên và người dân tham gia. Tại các lớp học này, các nghệ nhân chính là những người đứng lớp, "cầm tay chỉ việc", trực tiếp hướng dẫn từng nhịp chiêng, từng làn điệu dân ca, từng câu hát sử thi, giúp lớp trẻ không chỉ biết thực hành mà còn hiểu ý nghĩa văn hóa, lịch sử ẩn chứa trong mỗi loại hình di sản.
 |
| Nghệ nhân Y Djưng Êban (xã Quảng Phú) với cây đàn goong, tham gia lớp tập huấn nâng cao năng lực truyền dạy di sản văn hóa dân tộc Êđê. |
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không phải nghệ nhân nào cũng có kinh nghiệm hoặc phương pháp truyền dạy phù hợp. Phần lớn nghệ nhân học nghề theo hình thức truyền khẩu từ thế hệ trước nên việc hướng dẫn cho nhiều đối tượng cùng lúc, đặc biệt là thanh thiếu niên, đôi khi còn gặp khó khăn. Có người rất giỏi thực hành nhưng chưa biết cách xây dựng nội dung bài giảng, chưa biết truyền đạt sao cho dễ hiểu, dễ nhớ hoặc tạo được hứng thú cho người học. Điều này phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác trao truyền di sản trong bối cảnh hiện nay.
Xuất phát từ thực tế đó, thời gian qua Sở VH-TT&DL tỉnh đã tổ chức các lớp tập huấn nhằm nâng cao năng lực, kinh nghiệm và kỹ năng truyền dạy di sản văn hóa Êđê cho đội ngũ nghệ nhân trên địa bàn tỉnh. Đây không chỉ là hoạt động bồi dưỡng chuyên môn mà còn là bước chuẩn bị nguồn nhân lực nòng cốt phục vụ công tác bảo tồn văn hóa lâu dài.
Sau khi tham gia lớp nâng cao truyền dạy văn hóa phi vật thể của dân tộc Êđê, nghệ nhân Y Drin Niê (buôn Ko Tam, phường Tân An) bày tỏ rằng những kinh nghiệm, phương pháp truyền dạy cồng chiêng mà các nghệ nhân ưu tú và các chuyên gia, nhà nghiên cứu văn hóa chia sẻ tại lớp học rất bổ ích, giúp ông rất nhiều khi truyền dạy cho thế hệ trẻ.
 |
| Nghệ nhân phường Cư Bao chia sẻ thông tin về cách truyền dạy đánh chiêng với lớp người đi trước. |
Ông Lê Thanh Hòa, Trưởng Phòng Nghiệp vụ văn hóa dân tộc, Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam cho biết: “Việc bồi dưỡng kỹ năng truyền dạy di sản văn hóa cho nghệ nhân có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể đang đứng trước nguy cơ mai một do thiếu người kế tục. Đây không chỉ là hoạt động bảo tồn đơn thuần mà còn là quá trình khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm của cộng đồng đối với di sản văn hóa của chính dân tộc mình”.
Có thể nói, khi nghệ nhân được trang bị thêm kỹ năng truyền dạy, họ sẽ phát huy tốt hơn vai trò chủ thể văn hóa, giúp việc tiếp cận di sản của thế hệ trẻ sẽ trở nên dễ dàng và hấp dẫn hơn.
Thúy Hồng
