Sau sáp nhập, Đắk Lắk không chỉ rộng hơn về địa giới hành chính, lớn hơn về quy mô dân số hay dư địa phát triển quan trọng hơn, tỉnh đang đứng trước một bước ngoặt mang tính chiến lược: Định vị lại vai trò trong không gian phát triển quốc gia, từ một tỉnh cao nguyên trở thành trung tâm liên kết giữa Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ.

Việc điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Đắk Lắk thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 không đơn thuần là điều chỉnh không gian hành chính mà là bước tái cấu trúc toàn diện tư duy phát triển, nhằm kiến tạo một “bản thiết kế” mới cho tương lai của tỉnh trong giai đoạn mới.

Mở rộng không gian phát triển

Thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, ngày 30/6/2025 đánh dấu mốc quan trọng khi hai tỉnh Đắk Lắk và Phú Yên chính thức về chung "một nhà". Với quy mô diện tích hơn 18.000 km² và dân số trên 3,3 triệu người, đây không chỉ là sự thay đổi trên bản đồ hành chính, mà là tư duy mở cửa dòng chảy kinh tế.

Sau sáp nhập, Đắk Lắk đang định vị lại vai trò trong không gian phát triển, từ một tỉnh cao nguyên trở thành trung tâm liên kết giữa Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ. Trong ảnh: Một góc của phường Tuy Hòa và phường Phú Yên nhìn từ trên cao. Ảnh: Huỳnh Lê Viễn Duy

Lần đầu tiên trong lịch sử phát triển, Đắk Lắk hội tụ đầy đủ các điều kiện mang tính liên kết vùng quy mô lớn: từ rừng, biển, cảng biển, đô thị ven biển cho đến vùng nguyên liệu nông nghiệp tập trung và hệ sinh thái văn hóa đa dạng. Sự tích hợp toàn diện này chính là bệ phóng vững chắc để hình thành chuỗi liên kết kinh tế khép kín - gắn kết chặt chẽ từ sản xuất, chế biến, logistics, dịch vụ cho đến xuất khẩu.

Trước đây, hạn chế lớn nhất của khu vực Tây Nguyên là tính “nội địa”, phụ thuộc nhiều vào hệ thống logistics của các tỉnh ven biển. Dù có lượng nông sản lớn, nhưng chủ yếu xuất khẩu thô hoặc phải vận chuyển qua nhiều trung gian, làm gia tăng chi phí logistics và giảm sức cạnh tranh. Còn giờ, không gian phát triển mới đã tạo điều kiện để Đắk Lắk kết nối trực tiếp với biển Đông thông qua hệ thống cảng biển, hành lang kinh tế Đông - Tây và hạ tầng logistics ven biển. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn là bước chuyển căn bản về tư duy phát triển: Từ phát triển theo địa giới sang phát triển theo không gian liên kết vùng; từ khai thác lợi thế đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế tích hợp “cao nguyên - biển”.

Theo định hướng điều chỉnh quy hoạch, Đắk Lắk mới được xác định là trung tâm liên kết vùng giữa Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ; là cửa ngõ kết nối Tây Nguyên ra biển; trở thành trung tâm logistics, công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo và nông nghiệp công nghệ cao của khu vực.

Theo đồng chí Đỗ Hữu Huy, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, Đắk Lắk mới phải trở thành “cửa ngõ biển của Tây Nguyên”, là “bản lề kết nối Tây Nguyên - duyên hải Nam Trung Bộ - Đông Nam Bộ; là vùng trọng yếu về quốc phòng - an ninh, sinh thái và an ninh nguồn nước. Thông điệp này cho thấy điều chỉnh quy hoạch lần này không chỉ nhằm giải bài toán tăng trưởng kinh tế, mà còn hướng tới xác lập vị thế chiến lược mới của tỉnh trong tổng thể phát triển quốc gia.

Phát triển kinh tế biển - cảng biển - dịch vụ hậu cần là một trong bốn trụ cột chiến lược của tỉnh trong gia đoạn mới. Ảnh: T. Xuân

Một trong những nội dung cốt lõi của quy hoạch là tổ chức không gian phát triển theo cấu trúc “3 vùng - 2 trung tâm - 3 cực động lực - 3 hành lang kinh tế”. Đây là “khung xương sống” cho mô hình phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới. Theo đó, các hành lang kinh tế sẽ giữ vai trò kết nối vùng nguyên liệu Tây Nguyên với hệ thống công nghiệp chế biến, đô thị, logistics và cảng biển.

Nếu được triển khai đồng bộ, Đắk Lắk không chỉ là “thủ phủ cà phê” như trước đây mà trở thành trung tâm logistics và chế biến của khu vực Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ.

Hình thành các động lực tăng trưởng mới

Điểm đáng chú ý trong điều chỉnh quy hoạch lần này là tư duy phát triển không còn đặt trọng tâm vào khai thác tài nguyên đơn thuần, mà chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên công nghiệp chế biến, logistics, kinh tế biển, năng lượng tái tạo, du lịch và chuyển đổi số. Trong các phương án phát triển, tỉnh lựa chọn phát triển với mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 11%/năm giai đoạn 2026 - 2030.

Để đạt mục tiêu này, đòi hỏi tỉnh phải hình thành các cực tăng trưởng có sức lan tỏa. Theo quy hoạch, tỉnh tập trung phát triển 4 trụ cột chiến lược. Thứ nhất là phát triển nông nghiệp giá trị gia tăng gắn với chế biến sâu. Nông nghiệp tiếp tục là nền tảng nhưng sẽ chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, liên kết chuỗi giá trị, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao năng lực chế biến.

Thứ hai là phát triển kinh tế biển - cảng biển - dịch vụ hậu cần. Đây là trụ cột mới mang tính chiến lược sau sáp nhập. Tỉnh định hướng hình thành hệ thống logistics liên vùng, phát triển cảng biển, dịch vụ hậu cần, vận tải đa phương thức nhằm kết nối trực tiếp vùng nguyên liệu Tây Nguyên với thị trường trong nước và quốc tế.

Thứ ba là phát triển năng lượng tái tạo và kinh tế xanh. Quy hoạch xác định phát triển mạnh điện gió, điện mặt trời, kinh tế tuần hoàn, hạ tầng số và quản trị thông minh; lấy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo làm động lực mới cho tăng trưởng.

Thứ tư là phát triển du lịch tích hợp “cao nguyên - duyên hải”. Nếu vùng cao nguyên có lợi thế về sinh thái, văn hóa bản địa và nông nghiệp trải nghiệm thì vùng ven biển có thế mạnh về nghỉ dưỡng, dịch vụ biển và logistics. Sự kết nối này mở ra khả năng hình thành các tuyến du lịch liên hoàn từ đại ngàn xuống biển trong cùng một không gian phát triển.

Cùng với các trụ cột tăng trưởng, quy hoạch cũng xác định một số khâu đột phá chiến lược, trong đó trọng tâm là phát triển hạ tầng giao thông và logistics. Các dự án như: cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, cao tốc Phú Yên - Đắk Lắk, cao tốc Bắc - Nam phía Tây, hệ thống logistics, cảng biển và hạ tầng kết nối vùng được xem là động lực quan trọng để mở không gian phát triển mới cho tỉnh.

Ngoài ra, tỉnh cũng đặt mục tiêu cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, thúc đẩy chính quyền số, kinh tế số, xã hội số; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các lĩnh vực công nghiệp chế biến, logistics, du lịch, công nghệ và năng lượng.

Trong giai đoạn mới, các ngành hàng chủ lực như: cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, cao su... sẽ được tổ chức lại theo hướng tăng hàm lượng chế biến và giá trị xuất khẩu. Ảnh: M. Thuận

Quy hoạch phải trở thành “bản đồ hành động”

Một trong những điểm nhấn quan trọng của điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 là tư duy phát triển không chỉ hướng tới tăng trưởng nhanh mà còn đặt ra yêu cầu phát triển xanh, bền vững và bao trùm.

Trong cấu trúc phát triển mới, rừng, nguồn nước, hệ sinh thái tự nhiên và bản sắc văn hóa không bị xem là “phần còn lại” của tăng trưởng, mà trở thành nền tảng cho phát triển lâu dài. Quy hoạch xác định phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ rừng, bảo đảm an ninh nguồn nước, thích ứng biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc.

Đặc biệt, yếu tố văn hóa cũng là nguồn lực phát triển quan trọng thông qua phát triển du lịch cộng đồng, công nghiệp văn hóa và các sản phẩm kinh tế bản địa. Điều này cho thấy định hướng phát triển của tỉnh không phải tăng trưởng bằng mọi giá, mà hướng tới mô hình phát triển hài hòa giữa kinh tế, môi trường và xã hội.

Một yêu cầu xuyên suốt được đặt ra trong điều chỉnh quy hoạch là quy hoạch phải có tính tích hợp cao, bảo đảm đồng bộ giữa phát triển kinh tế với sử dụng đất, đô thị, hạ tầng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Quan trọng hơn, quy hoạch phải mang tính khả thi, gắn chặt với đầu tư công, thu hút đầu tư tư nhân, các dự án PPP và FDI; đồng thời tạo lập môi trường đầu tư minh bạch, hiện đại, có tính kết nối cao.

Có thể thấy, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Đắk Lắk mới sẽ tái định vị vai trò của tỉnh trong liên kết vùng và kiến tạo động lực tăng trưởng mới cho tương lai. Đắk Lắk mới đang hướng tới mô hình phát triển tích hợp “cao nguyên - biển”, hình thành cực tăng trưởng mới của khu vực Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ. Trong hành trình ấy, quy hoạch chính là “bản thiết kế” để Đắk Lắk mở ra một không gian phát triển rộng hơn, hiện đại và bền vững hơn trong tương lai.

Thanh Xuân - Võ Phê