Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 13/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ.

Các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk tham gia đóng góp ý kiến tiếp cận từ góc độ bảo vệ an ninh quốc gia, đổi mới tư duy thể chế đến bài toán thúc đẩy thị trường khoa học - công nghệ tại các địa phương.

Đảm bảo thế trận quốc phòng - an ninh trên không gian số

Đại biểu Trần Quang Tâm (Đại tá, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) nhất trí cao với tinh thần cải cách mạnh mẽ nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho phát triển kinh tế - xã hội và khẳng định trong quá trình bứt phá công nghệ, hạ tầng viễn thông, yếu tố quốc phòng - an ninh (QP-AN) luôn là trung tâm, không thể tách rời.

Đối với việc cấp băng tần phục vụ phát triển kinh tế kết hợp với nhiệm vụ QP-AN, để ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách nhằm chiếm dụng các tài nguyên chiến lược dưới danh nghĩa kinh tế, đại biểu đề nghị quy định rõ ràng hơn về tỷ lệ cơ bản trên tổng số lượng tần số cấp phép phải dành cho nhiệm vụ quốc phòng là bao nhiêu; không thể chỉ nói chung chung là tỷ lệ cơ bản, mà cần có những con số kỹ thuật cụ thể để Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an căn cứ để thực thi, tránh tình trạng kẽ hở pháp lý khi triển khai thực hiện.

Đại biểu Trần Quang Tâm (Đại tá, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Liên quan đến quản lý nhân lực thông qua chứng chỉ vô tuyến điện tại Điều 1, Khoản 10, Điểm b của dự thảo, theo đại biểu cần bổ sung thêm điều kiện để cấp chứng chỉ đối với cá nhân để bảo đảm yêu cầu trong lĩnh vực QP-AN. 

Thảo luận về chia sẻ hạ tầng viễn thông phục vụ cho nhiệm vụ QP-AN theo Điều 2, Khoản 3, Điểm c của dự thảo, đại biểu nhận định việc Chính phủ ban hành cơ chế, chính sách để huy động hạ tầng dân sự cho mục đích QP-AN là một tư duy chiến lược rất đúng đắn, mang tính lưỡng dụng kết hợp kinh tế với QP-AN Tuy nhiên, khi thực hiện chia sẻ hạ tầng theo hướng này, vấn đề tính bảo mật, khả năng sẵn sàng đáp ứng đưa ngay vào thực hiện cho nhiệm vụ QP-AN phải được ưu tiên hàng đầu.

Đại biểu kiến nghị cần bổ sung các tiêu chuẩn kỹ thuật về mạng lưới dự phòng đặc thù. Mạng lưới này phải đáp ứng 3 yếu tố cốt lõi: cơ chế chuyển đổi tức thời, tiêu chuẩn an ninh thông tin độc lập và kiến trúc phân rã hạ tầng độc lập. Nghĩa là khi có tình huống khẩn cấp, việc chuyển đổi hạ tầng dân sự sang hạ tầng phục vụ cho QP-AN phải diễn ra tức thời mà không làm ảnh hưởng đến an ninh thông tin.

Chuyển từ “ống dọc quản lý” sang tư duy “hội tụ pháp lý”

Đại biểu Bế Trung Anh, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) nhận định việc Chính phủ đề xuất gom 4 luật chuyên ngành vào một nhóm sửa đổi thể hiện tầm nhìn thấu đáo về hệ sinh thái hạ tầng số quốc gia. Đại biểu cho rằng Quốc hội đang đứng trước cơ hội sắp xếp lại nền móng pháp lý một cách hội tụ cho hạ tầng số quốc gia.

Đại biểu Bế Trung Anh, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) thảo luận tại hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu viện dẫn, trong thực tế công nghệ hiện nay, một dịch vụ có thể đồng thời sử dụng hạ tầng viễn thông, tài nguyên số, giao dịch điện tử, dữ liệu và các nền tảng công nghệ. Đối với doanh nghiệp, đó là một hoạt động kinh doanh thống nhất, nhưng nếu pháp luật vẫn chia hoạt động ấy thành nhiều cửa quản lý, doanh nghiệp còn phải xin phép giấy viễn thông ở một thủ tục này, giấy phép tần số ở một thủ tục khác, rồi tiếp tục thực hiện các thủ tục chuyên ngành có liên quan. Trong trường hợp này công nghệ đã hội tụ, nhưng quản trị thì chưa. Như vậy 4 luật này không còn đứng cạnh nhau một cách rời rạc, mà đang trở thành những cấu phần của một kiến trúc hạ tầng số thống nhất. Điều đáng suy nghĩ là khi công nghệ đang hội tụ rất nhanh, nhưng pháp luật vẫn chủ yếu được thiết kế theo những “ống dọc quản lý”.

Nghị quyết 57 xác định rất rõ: thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung cốt lõi. Nghị quyết 66 cũng đặt yêu cầu pháp luật phải thực hiện kiến tạo môi trường phát triển, khơi thông nguồn lực chứ không chỉ làm tốt chức năng quản lý. Do đó, theo đại biểu cần có các nguyên tắc:

Thứ nhất, quản lý theo kiến trúc hạ tầng số thống nhất thay vì chỉ quản lý từng ngành riêng biệt. Khi công nghệ hội tụ thì pháp luật cũng phải có khả năng liên thông, không nên để phân chia thẩm quyền giữa các cơ quan nhà nước trở thành chi phí thủ tục của doanh nghiệp.

Thứ hai, tập trung về công nghệ để mở lối cho tương lai. Luật 2026 không thể dự đoán chính xác công nghệ 2035, nhưng cũng có thể đặt ra những nguyên tắc đủ rộng để 6G, mạng vệ tinh địa tĩnh, kết nối trực tiếp vệ tinh thiết bị, mạng riêng công nghiệp hay những công nghệ chưa có tên hôm nay phải chờ luật thì mới thử nghiệm.

Thứ ba, chuyển từ tư duy cấp phát tài nguyên sang tối đa hóa giá trị của tài nguyên. Với tần số thì câu hỏi không nên chỉ là ai được cấp bao nhiêu MHz, mà phải là mỗi MHz tạo ra được bao nhiêu vùng phủ, bao nhiêu kết nối, bao nhiêu giá trị kinh tế - xã hội.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị điều chỉnh một số điểm nòng cốt của dự luật; đồng thời nhấn mạnh: Lập pháp kiến tạo là ngay từ hôm nay phải thiết lập cơ chế đủ để mở một dịch vụ mới mà ngày mai không lập tức rơi vào 4, hoặc 5 chiếc hộp pháp lý khác nhau. Một cửa không có nghĩa là gom nhiều chiếc cửa vào cùng một căn phòng. Một cửa thực sự là người dân và doanh nghiệp chỉ cần gõ một lần, còn phía sau cánh cửa ấy, Nhà nước kết nối dữ liệu, tự phân công trách nhiệm và tự phối hợp…

*Từ chiều ngày 13-18/8, Quốc hội nghỉ để các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật, dự thảo nghị quyết.

Lan Anh