Sáng 4/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội xem xét các tờ trình, báo cáo về 2 dự án luật: Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng.

Tiếp đó Quốc hội thảo luận tổ về các dự án: Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng; Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Thảo luận tại Tổ số 16 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Đắk Lắk, Tuyên Quang, Cao Bằng) dưới sự điều hành của đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk, các đại biểu tập trung góp ý đối với dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi số, lượng hóa tiêu chí đánh giá và cơ chế tháo gỡ cho vùng đặc biệt khó khăn.

Xác định rõ khái niệm, lượng hóa tiêu chí đo lường hiệu quả

Tham gia đóng góp ý kiến, đại biểu Lê Đào An Xuân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk ghi nhận dự thảo luật có nhiều điểm mới nổi bật, giúp tiết kiệm thời gian cho người dân và tránh trùng lặp. Đại biểu đề nghị ban soạn thảo làm rõ hơn khái niệm "truyền thông chính sách" (giai đoạn trước khi ban hành văn bản) và "phổ biến pháp luật" (giai đoạn sau khi văn bản có hiệu lực) để các cơ quan thuận lợi trong thực thi. 

Đại biểu Lê Đào An Xuân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu thảo luận.

Bên cạnh đó, đại biểu phân tích sự chưa rõ ràng giữa các khái niệm "báo cáo viên", "tuyên truyền viên" với "chuyên gia, người có trình độ chuyên môn". Về nội dung thông tin tại Điều 10, bên cạnh tuyên truyền "người tốt, việc tốt", đại biểu đề xuất cần thông tin kịp thời về các hành vi sai phạm mang tính cảnh báo (như thói quen vô tình chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng xã hội) nhằm giúp người dân nhận diện và điều chỉnh hành vi. 

"Tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật là mức độ tuân thủ của các đối tượng được tuyên truyền sau các đợt phổ biến. Cần bổ sung, lượng hóa cụ thể các tiêu chí đánh giá gắn với sản phẩm và tiến độ thực chất", đại biểu Lê Đào An Xuân nhấn mạnh.

Đại biểu Bùi Thanh Toàn, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đắk Lắk đóng góp ý kiến thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đồng quan điểm về tính đo lường, đại biểu Bùi Thanh Toàn, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đắk Lắk khẳng định việc sửa đổi luật là cấp thiết trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đẩy mạnh chuyển đổi số. Từ thực tiễn, đại biểu đề xuất Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả dựa trên dữ liệu (Điều 37) với 4 nhóm định lượng: Mức độ tiếp cận; Khảo sát nhanh mức độ hiểu/sử dụng; Mức độ tuân thủ (tỷ lệ hồ sơ đúng ngay từ đầu); Tác động quản lý (giảm vi phạm, giảm khiếu nại). 

Mô hình tổ chức linh hoạt, kiểm soát rủi ro từ công nghệ AI

Liên quan đến bộ máy cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đại biểu Bùi Thanh Toàn đề xuất không nên bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở tất cả các xã/phường để tránh tính hình thức, thay vào đó, chỉ thành lập tại các đơn vị hành chính đặc biệt hoặc xã/phường có quy mô quá lớn. Ở các địa bàn khác, cán bộ Tư pháp - Hộ tịch cùng hệ thống chính trị cơ sở sẽ đóng vai trò đầu mối tiếp nhận nền tảng, tài liệu từ cấp tỉnh để triển khai trực tiếp đến người dân.

Đại biểu Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương và đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk tại phiên thảo luận tổ.

Liên quan đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng, đại biểu Bùi Thanh Toàn nhấn mạnh rủi ro lớn nhất là AI có thể đưa ra câu trả lời không chính xác do giới hạn dữ liệu. Do đó, tại Điều 13, cần bổ sung quy định bắt buộc các hệ thống AI phục vụ phổ biến pháp luật chỉ được trả lời dựa trên nguồn thông tin chính thống.

Trong trường hợp dữ liệu chưa rõ ràng, hệ thống phải tự động chuyển hướng sang kênh giải đáp của con người thật để tránh rủi ro pháp lý cho người dân. Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất bổ sung Khoản 8 vào Điều 9 giao Chính phủ quy định chi tiết các hành vi bị cấm mới phát sinh trong thực tiễn mà luật chưa kịp bao quát. 

Tránh nguy cơ "loại trừ số" đối với người dân vùng sâu, vùng xa, khó khăn

Nhìn từ thực tiễn Đắk Lắk, địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh với 45 dân tộc cùng sinh sống, trong đó có nhiều buôn làng thuộc vùng đặc biệt khó khăn, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Đắk Lắk đánh giá cao việc dự thảo luật đã thể hiện nhiều điểm tiến bộ như nhấn mạnh quyền, trách nhiệm chủ động của công dân; bổ sung truyền thông chính sách tương tác hai chiều; đa dạng hóa hình thức phổ biến và từng bước chuyển sang đánh giá mức độ tiếp cận, sự hài lòng của đối tượng thụ hưởng.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Đắk Lắk phát biểu thảo luận.

Liên quan đến phổ biến pháp luật trên không gian mạng, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang phân tích quy định này quá rộng, chưa phù hợp với thực tế vùng dân tộc thiểu số. Theo đại biểu, việc chia sẻ thông tin qua nhóm Zalo buôn làng hay lực lượng già làng, trưởng bản, người có uy tín mang lại hiệu quả rất cao.

Tuy nhiên, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn còn gặp rào cản lớn về kỹ năng số, thiết bị công nghệ và hạ tầng viễn thông. Nếu bắt buộc định danh khắt khe đối với mọi chia sẻ bình thường sẽ tạo ra rào cản, dẫn đến nguy cơ "loại trừ số" đối với các đối tượng yếu thế. Do đó, đại biểu đề xuất chỉ bắt buộc định danh đối với cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ chính thức.

Đối với việc ứng dụng AI tại Khoản 3 và Khoản 4 Điều 13, bắt buộc phải có trách nhiệm kiểm chứng của con người bằng nguồn chính thống trước khi phát hành, tránh thuật toán AI cung cấp thông tin sai lệch hoặc không phù hợp với phong tục, tập quán hợp pháp của đồng bào. 

Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk điều hành nội dung phiên thảo luận tại Tổ 16. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đối với chế định truyền thông chính sách tại Điều 21 và Điều 22, đại biểu nhấn mạnh đây không chỉ là việc "phát đi thông điệp" mà quan trọng hơn là giải thích rõ ràng, đa chiều và lắng nghe phản hồi. Nếu chỉ tập trung vào mặt tích cực mà không nêu rõ chi phí, rủi ro, trách nhiệm hoặc những điểm ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, đất đai, sinh kế của người dân thì rất dễ gây hiểu lầm khi chính sách đi vào cuộc sống.

Vì vậy, đại biểu đề xuất bổ sung nguyên tắc tại Điều 21 khẳng định truyền thông chính sách không thay thế các thủ tục lấy ý kiến, tham vấn, phản biện xã hội và đánh giá tác động. Đồng thời, Điều 22 cần quy định cụ thể việc truyền thông chính sách đến vùng dân tộc thiểu số phải thực hiện bằng hình thức, ngôn ngữ dễ hiểu, khách quan, trung thực, công khai cả mặt thuận lợi lẫn thách thức để tạo sự đồng thuận thực chất…

Lan Anh