Kỳ cuối: Nghệ thuật không tách khỏi sự thật lịch sử và trách nhiệm với dân tộc
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Văn hóa nghệ thuật cũng là mặt trận”. Soi chiếu tư tưởng của Bác Hồ trong kỷ nguyên mới, văn hóa nghệ thuật nói chung, điện ảnh nói riêng càng phải có trách nhiệm truyền tải thông điệp lịch sử đúng đắn, vun đắp lý tưởng cách mạng cho các thế hệ người Việt Nam.
Nhận thức đúng, đủ vai trò của nghệ thuật điện ảnh
Điện ảnh không chỉ là công cụ giải trí mà còn là phương tiện truyền tải thông điệp lịch sử, nơi sự thật được tái hiện một cách nghệ thuật nhưng không được phép bóp méo hay hư cấu tùy tiện. Mỗi thước phim, mỗi kịch bản phải là một tiếng nói trung thực, phản ánh tinh thần yêu nước. Chỉ khi nghệ sĩ đặt trách nhiệm với dân tộc lên trên cái tôi cá nhân, những tác phẩm ấy mới thực sự trở thành vũ khí sắc bén, góp phần giáo dục lòng tự hào và định hướng tư tưởng cho thế hệ trẻ trong dòng chảy hội nhập hiện nay.
Còn nhớ, trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, các văn nghệ sĩ được biên chế thành những đoàn làm phim xung kích bám sát các đoàn quân ở khắp các mặt trận và tiến vào giải phóng Sài Gòn. Họ là những người làm văn nghệ có mặt sớm nhất trong những cánh quân chiếm giữ dinh Ðộc Lập vào ngày 30/4/1975, từ tư liệu lịch sử đó để thực hiện nhiều bộ phim có giá trị như: “Thành phố lúc rạng đông”, “Ðường tới thành phố”, “Những bước đường thắng lợi”, “Sài Gòn tháng 5/1975”, “Qua cầu Công Lý”, “Sài Gòn vui chiến thắng”... (theo “Điện ảnh Cách mạng Việt Nam - 71 năm hòa cùng dòng chảy dân tộc”- Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương).
Ngay sau khi Việt Nam thống nhất đất nước, đạo diễn người Thụy Điển Bo Öhlén đã thực hiện bộ phim tài liệu “Chiến thắng của Việt Nam”. Bộ phim này ghi lại những khoảnh khắc của sự kiện lịch sử ngày 30/4/1975 khi hàng chục nghìn người dân quốc gia Bắc Âu xuống đường phố thủ đô Stockholm tuần hành, thể hiện niềm vui mừng khi Việt Nam thống nhất. Đó cũng là minh chứng: không chỉ người Việt Nam tự hào về chiến thắng 30/4/1975 mà cả bạn bè thế giới cũng lan tỏa tinh thần ấy…
Sự thật chiến tranh, đau thương mất mát, những tấm gương chiến đấu anh dũng không quản ngại hy sinh… trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo nghệ thuật của nhiều đạo diễn điện ảnh Việt Nam. Các bộ phim như: “Ván bài lật ngửa”, “Cánh đồng hoang, “Vĩ tuyến 17 ngày và đêm”, “Em bé Hà Nội”… đã in đậm trong ký ức của nhiều thế hệ.
Những bộ phim này đều dựa trên sự kiện lịch sử có thật, nhân vật lịch sử có thật trong cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc vĩ đại của dân tộc ta. Mỗi bộ phim hòa cùng dòng chảy lịch sử dân tộc, phản ánh chân thực và sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc; tôn vinh những con người anh dũng sẵn sàng hy sinh cho hòa bình, độc lập của dân tộc. Nghệ thuật chân chính luôn bắt nguồn từ lòng yêu nước, nảy nở từ sự thấu cảm với nhân dân và kết trái bằng những giá trị nhân văn cao đẹp.
Trong hành trình phát triển, điện ảnh cần tiếp tục là ngọn hải đăng soi sáng, dẫn dắt tâm hồn người Việt hướng về những giá trị đạo đức bền vững, để mỗi tác phẩm không chỉ là di sản của hôm nay mà còn là bài học quý giá cho mai sau.
Năm 2025, “Mưa đỏ” - bộ phim khắc họa những “lát cắt” từ sự thật lịch sử 81 ngày đêm bảo vệ thành cổ Quảng Trị năm 1972 đã trở thành “hiện tượng” của điện ảnh Việt Nam. Phim đã thu về doanh số kỷ lục gần 714 tỷ đồng với hơn 8,1 triệu lượt bán vé. Điều đáng trân quý hơn, “Mưa đỏ” tạo nên hiệu ứng xã hội mạnh mẽ khi thu hút đông đảo khán giả trẻ tìm về lịch sử, lan tỏa niềm tự hào dân tộc. Nhiều người dân đã tìm đọc thêm tài liệu lịch sử, đến viếng Thành cổ Quảng Trị; thăm Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam; chụp ảnh với quốc kỳ chia sẻ lên mạng xã hội...
 |
| Bộ phim “Mưa đỏ” thu hút đông đảo khán giả trẻ tìm về lịch sử, lan tỏa niềm tự hào dân tộc. Ảnh của đoàn làm phim |
Ngoài “Mưa đỏ”, thời gian gần đây các bộ phim chiến tranh - lịch sử Việt Nam khác như: “Đào phở và piano”, “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối”… được thực hiện bằng tâm huyết và trách nhiệm của người nghệ sĩ với lịch sử và văn hóa dân tộc. Năm 2026 có rất nhiều dự án phim lịch sử đang được thực hiện. Ví dụ như: “Đất đỏ” lấy cảm hứng từ vùng đất giàu truyền thống cách mạng ở miền Đông Nam bộ; “Nữ biệt động Sài Gòn” với hình tượng nữ chiến sĩ tình báo; “Mật mã Đông Dương” của Điện ảnh Công an nhân dân tiếp cận đề tài phản gián - tình báo…
Có thể thấy khán giả Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ đang rất hào hứng với những sản phẩm nghệ thuật lấy cảm hứng từ lịch sử - văn hóa dân tộc. Điện ảnh trở thành “cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại. Giá trị lớn nhất mà những tác phẩm điện ảnh này mang lại ở việc khơi dậy tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và ý thức trân quý giá trị hòa bình trong khán giả hôm nay. Đây cũng là minh chứng cho giá trị trường tồn của lịch sử dân tộc Việt Nam mà không thế lực, không kẻ thù nào có thể “bóp méo” được.
Để lan tỏa những tác phẩm điện ảnh có giá trị, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 189/2026/NĐ-CP ngày 28/5/2026 quy định về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị. Theo đó, những bộ phim có nội dung phù hợp để tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; đề cao giá trị văn hóa, lịch sử, cách mạng; lãnh tụ, danh nhân, anh hùng dân tộc… sẽ được phổ biến rộng rãi đến công chúng.
Điện ảnh nước nhà cũng không tách rời trong chiến lược phát triển văn hóa được Đảng ta đề ra trong Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 với những nguyên tắc cơ bản: “Dân tộc, khoa học và đại chúng”. Trong kỷ nguyên mới, việc phát triển điện ảnh vừa là ngành nghệ thuật, vừa là ngành kinh tế cũng là một trong những mục tiêu quan trọng trong “Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030” do Chính phủ ban hành.
Tư duy mới để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và chống lại “phản văn hóa”
Trong bài viết “Vai trò của an ninh văn hóa đối với việc xây dựng nền văn hóa dân tộc hiện nay”, tác giả Vũ Phương Hậu đã đưa ra 2 góc độ tiếp cận nội hàm khái niệm an ninh văn hóa: “thứ nhất, an ninh văn hóa là sự đấu tranh chống lại việc xâm nhập của các luồng tư tưởng, các hành động truyền bá sản phẩm phi văn hóa, thiếu lành mạnh, đi ngược lại với đường lối, chính sách của nhà nước cầm quyền, chống lại sự xâm hại di tích, bảo vệ bản sắc dân tộc; thứ hai, an ninh văn hóa là việc xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh, đảm bảo quyền tự do sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của mọi người dân, bảo vệ văn hóa dân tộc, chống lại các phản văn hóa, phản giá trị”.
Tại hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng (ngày 7/2/2026), Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an trình bày chuyên đề: “Tư duy, nhận thức mới về an ninh quốc gia của Đại hội XIV”. Chuyên đề này đã làm rõ những điểm đột phá mang tính thời đại, nơi an ninh không chỉ là “lá chắn” mà còn là “động lực” kiến tạo không gian phát triển bền vững cho dân tộc trong kỷ nguyên mới. Đại tướng Lương Tam Quang lưu ý: An ninh văn hoá tư tưởng là đặc biệt quan trọng nhằm tạo thống nhất cao về tư tưởng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân quyết tâm hành động thực hiện các chủ trương chiến lược của Đảng.
Những thủ đoạn, phương thức chống phá liên tục thay đổi của các thế lực thù địch trên lĩnh vực văn hóa đòi hỏi công tác an ninh phải chủ động nhận diện, ngăn ngừa từ sớm, từ xa. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng “hệ miễn dịch” văn hóa vững chắc, khơi dậy mạnh mẽ lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và khát vọng vươn lên trong mỗi người dân. Việc bảo vệ nền tảng tư tưởng không chỉ dừng lại ở các biện pháp phòng vệ, mà còn phải chủ động lan tỏa các giá trị nhân văn, đạo đức tốt đẹp, tạo ra sức đề kháng tự thân. Khi mỗi cá nhân tự ý thức được giá trị cội nguồn, họ sẽ trở thành những “bộ lọc” thông thái trước làn sóng ngoại lai, biến sự kiên định cá nhân thành sức mạnh tập thể không thể lay chuyển.
Với phương châm “an ninh chủ động” để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và “chống” lại “phản văn hóa”, trước hết, đội ngũ cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ cần hiểu rõ, hiểu sâu: lịch sử, văn hóa, nghệ thuật là “sức mạnh mềm” để bảo vệ nền tảng tư tưởng; “nguồn lực nội sinh” để phát triển đất nước. Khi mỗi cá nhân cùng chung tay gìn giữ, chúng ta không chỉ đang bảo vệ những mảnh ghép của quá khứ, mà còn đang kiến tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của tương lai.
Tăng cường ứng dụng công nghệ số để lan tỏa các giá trị văn hóa nghệ thuật tốt đẹp, tạo ra môi trường truyền thông lành mạnh, có sức đề kháng cao trước các luồng thông tin độc hại. Bằng cách ứng dụng công nghệ hiện đại vào lưu trữ, quảng bá và trải nghiệm di sản văn hóa nghệ thuật, những giá trị văn hóa tốt đẹp sẽ được kết nối và lan tỏa.
Cùng với đó, cần phát huy vai trò, trách nhiệm của nghệ sĩ. Trong kỷ nguyên số, nơi biên giới quốc gia được mở rộng tới từng điểm truy cập Internet, những nghệ sĩ có ảnh hưởng trên không gian mạn trở thành “lực lượng đặc biệt”, góp phần định hình nhận thức xã hội, truyền đi những thông điệp lịch sử, dẫn dắt xu hướng, lan tỏa bản sắc, giá trị Việt Nam ra thế giới.
Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đề ra nhiệm vụ, giải pháp chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, phát huy giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Trong đó, xác định xây dựng Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài, lấy văn hoá làm nền tảng, trụ cột, lan toả hình ảnh, đất nước, con người Việt Nam là một quốc gia giàu bản sắc văn hoá, nhân văn, có trách nhiệm, đóng góp tích cực vào dòng chảy văn minh của nhân loại…”. Vì vậy, cần phát huy vai trò các loại hình văn hóa - nghệ thuật, trong đó có điện ảnh thành “đại sứ” đặc biệt để quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam tươi đẹp, con người Việt Nam anh dũng, nghĩa tình.
Hoàng Trần Vũ
(Phó Trưởng phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an tỉnh Đắk Lắk)
