Sáng 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội nghe các tờ trình và báo cáo ý kiến về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản; việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình.

Tiếp đó Quốc hội tiến hành thảo luận tổ.

Thảo luận tại Tổ số 16, các đại biểu thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk đã đóng góp nhiều ý kiến về chủ trương hợp nhất các hương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) và dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Hợp nhất các CTMTQG, tránh tình trạng “bình mới rượu cũ”

Đại biểu khẳng định các CTMTQG về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi mang lại kết quả tích cực.

Nguồn lực đầu tư từ các chương trình làm thay đổi căn bản diện mạo nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân ở địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào DTTS, vùng sâu, vùng xa. 

Tuy nhiên, qua hơn 10 năm thực hiện, bất cập bộc lộ rõ nét. Đáng chú ý là tình trạng phân tán, manh mún, trùng lặp về đối tượng thụ hưởng, kinh phí, phương thức tổ chức. Tiến độ giải ngân toàn giai đoạn 2021-2025 mới đạt trên 78%, quy trình phân bổ vốn qua nhiều tầng nấc trung gian khiến nguồn lực về đến cơ sở chậm. Quy định về tỷ lệ vốn đối ứng đang tạo áp lực quá lớn cho xã nghèo, bởi nhiều xã khu vực III nguồn thu ngân sách chưa tới 250 triệu đồng/năm nên không thể bố trí vốn đối ứng.

Vì vậy, đại biểu bày tỏ sự thống nhất cao việc hợp nhất các CTMTQG thành một chương trình tổng thể giai đoạn 2026 - 2035, nhằm đổi mới toàn diện phương thức quản trị. Song, để không rơi vào tình trạng cơ học hay "bình mới rượu cũ", đại biểu đưa ra nhiều kiến nghị. 

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Đắk Lắk nhấn mạnh yêu cầu tích hợp phải thực chất, một chương trình tổng thể phải đi liền với một cơ chế vận hành, phương pháp triển khai, bộ tiêu chuẩn thống nhất. Về nguồn lực cần chốt một phương án tài chính duy nhất giữa dự thảo của Quốc hội và Chính phủ trước khi biểu quyết; cần hạ ngưỡng ưu tiên nhận bổ sung cân đối ngân sách từ 70% xuống 50% trở lên hoặc thiết kế tiêu chí ưu tiên trực tiếp theo địa bàn khó khăn, biên giới nhằm tháo gỡ vướng mắc vốn đối ứng cho các tỉnh còn khó khăn như Đắk Lắk.

Đối với chính sách vùng đồng bào DTTS, đại biểu kiến nghị cấu trúc lại Điều 11 để thể hiện rõ định mức ưu tiên, tập trung giải quyết dứt điểm các vấn đề cốt lõi về đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt, định canh định cư. Đại biểu đề xuất giao Bộ Tài chính làm cơ quan thường trực tổng hợp chung để tránh phân tán thành hai trung tâm điều phối; khi áp dụng chế tài cắt giảm vốn tại Điều 14 cần phân định rõ các nguyên nhân khách quan do thiên tai, địa hình để tránh làm thiệt thòi cho vùng khó khăn. 

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đồng tình với định hướng "6 rõ và 1 xuyên suốt", đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH Đắk Lắk lưu ý việc tích hợp không chỉ đơn thuần là gộp 4 chương trình thành 1 mà phải giảm chồng chéo, không làm mờ nhạt mục tiêu ưu tiên.

Đại biểu băn khoăn tên gọi hiện nay quá rộng dễ làm lu mờ các cấu phần trọng yếu như y tế, giáo dục, chính sách dân tộc, đề nghị cơ quan soạn thảo không nên đưa quá nhiều chỉ tiêu kỹ thuật chuyên ngành vào Nghị quyết; chỉ nên lựa chọn những chỉ tiêu lớn, trọng tâm, tác động trực tiếp và làm thay đổi căn bản chất lượng đời sống của người dân. Đại biểu nhấn mạnh cần bảo đảm tính liên tục của nguồn lực trong toàn bộ chu kỳ 10 năm, tránh tạo ra "khoảng trống nguồn lực" ở giai đoạn 2031 - 2035 khiến các địa phương bị động khi triển khai các dự án chuyển tiếp dở dang. 

Đại biểu Bế Trung Anh, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu Bế Trung Anh, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội chỉ rõ hợp nhất không phải là phép tính cộng đơn thuần, hay gom các hộp nhỏ thành hộp lớn, mà phải tạo ra sự cộng hưởng vượt trội.

Đại biểu gợi ý tên gọi nên theo hướng "CTMTQG phát triển con người, cộng đồng và vùng bền vững giai đoạn 2026 - 2035" nhằm làm nổi bật 3 trụ cột hội tụ nguồn lực. Đề nghị Nghị quyết cần cô đọng vào định hướng phát triển toàn diện con người, nâng cao năng lực tự chủ của cộng đồng; nhận thức chuyển đổi số trong chương trình phải là công cụ trực tiếp giúp người dân phát triển kinh tế và hỗ trợ cấp quản lý ra quyết sách sát thực tiễn. 

Hoàn thiện khung pháp lý về ngân sách và đầu tư công

Tham gia góp ý về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đại biểu Lê Đào An Xuân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH  Đắk Lắk chỉ ra những điểm chưa thống nhất, cần hoàn thiện trong phân cấp và quản lý tài chính công. 

Đại biểu kiến nghị cần làm rõ thẩm quyền tại Điều 50 và Điều 54 theo hướng: HĐND sẽ quy định tổng mức chi đầu tư, các cơ cấu theo lĩnh vực hoặc dự án do HĐND quyết định chủ trương đầu tư. UBND tỉnh được giao chi tiết các dự án trong tổng mức và có quyền điều chỉnh khi có sự thay đổi và báo cáo lại cho HĐND trong kỳ họp gần nhất. Cần thiết kế để có sự thống nhất giữa kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch hằng năm, tránh độ vênh trong quá trình thực hiện, tạo điều kiện rút ngắn thời gian giao vốn.

Đại biểu Lê Đào An Xuân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH Đắk Lắk phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đối với quy định sử dụng vốn dự phòng đầu tư công trung hạn (Điều 50), đại biểu nêu rõ, dự thảo luật quy định sau khi đánh giá giữa kỳ Quốc hội sẽ xem xét chủ trương cho phép sử dụng vốn dự phòng đầu tư công trung hạn; theo đại biểu, mốc thời gian "sau đánh giá giữa kỳ" là hơi cứng.

Mặt khác, trong giai đoạn năm thứ nhất, năm thứ hai của kỳ đầu tư có thể phát sinh những vấn đề cần phải điều chỉnh hoặc sử dụng vốn dự phòng. Ví dụ Đắk Lắk hay có thiên tai - đây là các trường hợp bất khả kháng, sau thiên tai có rất nhiều dự án khẩn cấp đòi hỏi phải đầu tư ngay để đảm bảo an sinh, phát triển kinh tế - xã hội, do vậy cần thiết kế một số điểm loại trừ tại điều khoản này để tránh trường hợp quy định quá cứng, gây khó khăn khi cần sử dụng vốn cho các mục đích cấp bách.

Về điều chỉnh dự toán ngân sách (Điều 63), dự thảo luật quy định Chính phủ được điều chỉnh cơ cấu giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên; tương tự tại Khoản 3, UBND tỉnh cũng được chủ động điều chỉnh. Đây là điểm khá mới so với trước đây, quy định mở hoàn toàn như dự thảo là hơi rộng và thiếu các nguyên tắc cốt lõi để thực hiện.

Theo đại biểu, cần quy định một tỷ lệ cụ thể (chẳng hạn 10%, hay 20%) thì Chính phủ/UBND được tự điều chỉnh và báo cáo Quốc hội/HĐND tại kỳ họp gần nhất. Nếu vượt quá tỷ lệ này, phải trình cấp có thẩm quyền quyết định để kiểm soát cơ cấu chi ngay từ đầu nhiệm kỳ…

Lan Anh