Các lớp truyền dạy kỹ năng diễn tấu trống đôi, cồng ba, chiêng năm do Sở VH-TT&DL vừa tổ chức tại xã Phú Mỡ và xã Xuân Lãnh không chỉ giúp học viên nắm vững kỹ năng thực hành mà còn khơi dậy niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc, tạo nền tảng để không gian văn hóa cồng chiêng tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống cộng đồng.

Gửi gắm hồn cốt của buôn làng cho lớp trẻ

Những ngày qua, giữa sân Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Đinh Núp (xã Phú Mỡ), tiếng trống đôi, cồng ba, chiêng năm ngân lên rộn rã. Những học sinh người Chăm, Ba Na… chăm chú dõi theo từng động tác của nghệ nhân La Chí Tâm và Ka Pá Đớt. Mỗi nhịp gõ, mỗi động tác chỉnh tay, giữ nhịp không đơn thuần là bài học về kỹ thuật diễn tấu, mà còn là cách những nghệ nhân gửi gắm ký ức, bản sắc và hồn cốt của buôn làng cho thế hệ kế cận.

Lớp học có 30 học viên là học sinh, thanh thiếu niên người dân tộc thiểu số trên địa bàn xã Phú Mỡ. Theo nghệ nhân La Chí Tâm, cồng chiêng chỉ thật sự có giá trị khi được thực hành trong đời sống. Bởi vậy, ngoài việc hướng dẫn kỹ thuật, các nghệ nhân luôn kể cho học viên nghe về ý nghĩa của từng bài chiêng, từng nghi lễ để các em hiểu rằng phía sau mỗi thanh âm là lịch sử hình thành buôn làng, là tín ngưỡng và tri thức dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Các nghệ nhân Đội cồng chiêng thôn Xí Thoại truyền dạy cách đánh chiêng cho các bạn trẻ.

Tại xã Xuân Lãnh, không khí truyền dạy cũng diễn ra sôi nổi trong khuôn viên Nhà Văn hóa thôn Xí Thoại. 22 học viên được các nghệ nhân của địa phương trực tiếp hướng dẫn. Nhiều nghệ nhân đã gắn bó với cồng chiêng gần cả cuộc đời và nay trở thành những người "truyền lửa" cho thế hệ trẻ.

Già làng Sô Du Linh, năm nay 71 tuổi, đã biết đánh cồng chiêng từ năm 11 tuổi. Với ông, tiếng chiêng đã gắn bó từ những ngày còn bé khi ông xem các lễ hội của buôn làng. Sau nhiều năm tập luyện, trình diễn ông trở thành nghệ nhân kỳ cựu trong đội cồng chiêng của làng.

Gieo mầm cho thế hệ trẻ

Nếu như trước đây, cồng chiêng được trao truyền chủ yếu trong phạm vi gia đình hoặc thông qua các lễ hội truyền thống thì hôm nay, những lớp học do Sở VH-TT&DL tổ chức đã mở ra cơ hội để nhiều thanh thiếu niên được tiếp cận di sản một cách bài bản. Đây không chỉ là cách bảo tồn loại hình nghệ thuật dân gian mà còn là quá trình gieo những "hạt giống" văn hóa vào thế hệ trẻ.

Theo ông Sô Minh Mùi, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Mỡ, việc mở lớp truyền dạy có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh nhiều nghệ nhân ngày càng lớn tuổi. Khi các em học sinh được học, trực tiếp thực hành cùng nghệ nhân và hiểu ý nghĩa của từng bài chiêng, các giá trị văn hóa truyền thống sẽ có cơ hội được tiếp nối bền vững. Đây cũng là nền tảng để địa phương xây dựng các đội cồng chiêng trẻ, phục vụ các hoạt động văn hóa, lễ hội và phát triển du lịch cộng đồng trong thời gian tới.

Các em học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Đinh Núp (xã Phú Mỡ) luyện tập múa xoang.

Ở xã Xuân Lãnh, sự tiếp nối ấy được thể hiện rõ qua những gia đình nhiều thế hệ cùng gắn bó với cồng chiêng. Nghệ nhân Đinh Văn Máy không chỉ là người biểu diễn mà còn là người thầy của con em trong buôn. Con trai ông, em Đinh Văn Minh, đã theo cha học đánh cồng chiêng từ năm lớp 7, hiện đã biết diễn tấu cả trống và chiêng. "Ngoài việc đánh đúng nhịp, cha còn dạy em hiểu vì sao người Ba Na lại quý cồng chiêng. Em muốn tiếp tục học để giữ gìn văn hóa của dân tộc mình" Minh chia sẻ.

Gia đình nghệ nhân Bùi Văn Hiệp cũng có nhiều thế hệ nối tiếp yêu thích và giữ gìn di sản của dân tộc. Hai người con trai và cháu ngoại của ông Hiệp đều đang tham gia học và sinh hoạt cồng chiêng. Theo ông Hiệp, khi địa phương mở các lớp truyền dạy, nhiều người trẻ có cơ hội tiếp cận và thực hành thường xuyên hơn, qua đó góp phần khơi dậy sức sống của cồng chiêng trong đời sống cộng đồng.

Tuyết Hương