Năm nay đã gần 80 tuổi song trong trí già H’Răng Niê (ở buôn Ea M’droh, xã Ea M’droh) vẫn vẹn nguyên ký ức về những lần chứng kiến người dân trong buôn che giấu cán bộ, tiếp tế lương thực cho bộ đội và những chuyến băng rừng, lội suối phục vụ cách mạng trong kháng chiến chống Mỹ.
Một trong những câu chuyện bà nhớ mãi xảy ra vào năm 1961 khi bà H'Răng mới 13 tuổi. Tối hôm ấy, khi người dân trong buôn họp với cán bộ cách mạng thì du kích báo tin quân địch kéo đến lùng sục càn quét.
Trước tình thế nguy cấp, bà con buôn Ea M'droh nhanh trí đưa cán bộ lên ẩn nấp trên kho chứa lương thực và nông cụ. Để đánh lạc hướng quân địch, người dân đốt lửa phía dưới, khói bốc lên mù mịt. Quân địch tìm kiếm hồi lâu không phát hiện được cán bộ rồi bỏ đi.
Sự đồng lòng của bà con buôn làng khiến cô gái H’Răng Niê càng tin theo cách mạng. Một năm sau, khi vừa tròn 14 tuổi, H'Răng đến Quảng Đức (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng) làm dân công tham gia phục vụ kháng chiến.
Cùng đồng đội, bà băng rừng, lội suối đến Gia Lai (cũ) vận chuyển lương thực, đạn dược phục vụ chiến đấu. Chuyến đi kéo dài cả tháng; hàng hóa được chất lên gùi, nặng hơn 70 kg. Gian khổ vô cùng, có những lúc kiệt sức, bà bật khóc, đồng đội lại chia bớt hàng, động viên bà tiếp tục hành trình.
 |
| Già H'Răng Niê kể chuyện về thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cho con cháu nghe. |
Rồi H'Răng nhận được tin buôn làng quê hương bị quân địch đốt phá (vì thế mà sau này buôn Ea M'droh còn có tên là buôn Cháy). Nhà cửa, kho thóc bị thiêu rụi; gia súc, gia cầm bị giết. Bà tham gia gùi lương thực từ Tây Ninh (cũ) về tiếp tế bộ đội, rồi tham gia đoàn văn công, biểu diễn văn nghệ phục vụ bà con. “Già thương quê hương, thương bà con nhưng nếu nhiệm vụ không làm tốt, công việc khó thành công, kháng chiến sẽ khó khăn”, bà nhớ lại.
Trong những năm tháng ấy, bom đạn luôn rình rập. Năm 1965, H'Răng suýt mất mạng trong một lần đi hái rau rừng khi quả bom phát nổ cách nơi bà đứng khoảng 30 m. Vụ nổ khiến toàn thân bà lấm lem bùn đất, gót chân bị thương; máu từ miệng và tai chảy không ngừng. Bà phải núp dưới một gốc cây lớn, chờ hết tiếng súng mới xuống suối rửa mặt, lấy khăn quấn vết thương để cầm máu. Mãi đến chiều, đồng đội mới tìm thấy và đưa bà đi cứu chữa. Do vết thương nặng, bà được chuyển ra Bắc tiếp tục điều trị.
Năm 1969, sau khi bình phục, bà H'Răng trở lại tiếp tục tham gia kháng chiến. Đất nước thống nhất, bà đến sinh sống tại huyện Buôn Đôn (cũ); đến năm 1986, bà trở về buôn Ea M’droh sinh sống cho đến nay.
Với những đóng góp trong kháng chiến, già H’Răng Niê được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Ba.
Trong căn nhà dài của gia đình ở buôn Ea M'droh, người phụ nữ từng mang vác những gùi hàng vượt núi rừng năm nào vẫn kể cho con cháu nghe về một thời đạn bom mà hào hùng.
Anh Dũng
