Kỳ cuối: Đích đến là chất lượng

Giảm đầu mối chỉ là một phần của quá trình tái cấu trúc mạng lưới trường học. Điều quan trọng hơn là sau sắp xếp, bộ máy mới phải vận hành hiệu quả, đội ngũ được bố trí hợp lý, cơ sở vật chất được khai thác tốt hơn và học sinh không bị ảnh hưởng về việc học, đi lại hay tâm lý.

Đồ họa: Công Định

Sắp xếp trường, lớp học có tác động trực tiếp và sâu rộng đến đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh cùng các bậc phụ huynh. Do đó, quá trình triển khai đòi hỏi phải thật sự kỹ lưỡng, thận trọng, khách quan, công khai và minh bạch, tuyệt đối không để học sinh bị ảnh hưởng hay phát sinh điểm nóng trong dư luận.

Nguyên tắc xuyên suốt là giảm đầu mối quản lý, khắc phục tình trạng trường quy mô nhỏ, phân tán; tuyệt đối không chạy theo chỉ tiêu giảm số lượng trường một cách cơ học mà phải hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục. Việc sắp xếp chỉ nhằm giảm đầu mối quản lý chứ không thay đổi nơi học tập của con em; các địa phương phải giữ lại các điểm trường cần thiết để học sinh không phải đi học xa hơn, không làm phát sinh rào cản địa lý và chi phí, đảm bảo tuyệt đối công tác huy động học sinh ra lớp để duy trì, nâng cao kết quả phổ cập giáo dục.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh đổi mới quản trị nhà trường, mở rộng quy mô trường lớp để sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, trang thiết bị; gắn việc tinh gọn đầu mối với cơ cấu lại đội ngũ theo phương châm “giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy”.

Việc sắp xếp này cũng phải gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu đột phá phát triển giáo dục theo Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị (đến năm 2030 đạt phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3 - 4 tuổi và có ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành trung học phổ thông hoặc tương đương).

Đồ họa: Công Định

Việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục lần này được ngành Giáo dục xác định là tái cấu trúc mạng lưới trường, lớp theo hướng tinh gọn, khoa học, phù hợp quy mô dân số, phân bố dân cư và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mục tiêu là giảm tối thiểu 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập, những địa bàn có điều kiện thuận lợi phấn đấu giảm khoảng 50% so với thời điểm ngày 1/7/2025, đồng thời bảo đảm mỗi đơn vị hành chính cấp xã có cơ sở giáo dục mầm non và cơ sở giáo dục phổ thông đáp ứng nhu cầu học tập của người dân.

Quan trọng hơn, sau sắp xếp phải phát huy tốt hơn nguồn lực hiện có, nhất là cơ sở vật chất, trang thiết bị và đội ngũ. Qua đó tạo điều kiện để các trường tập trung nâng cao chất lượng dạy và học, đổi mới phương pháp giáo dục, tăng cường chuyển đổi số và xây dựng môi trường học tập thuận lợi cho học sinh.

Ngành Giáo dục cũng đặt yêu cầu xuyên suốt là lấy người học làm trung tâm, bảo đảm quyền học tập của nhân dân, không để học sinh vì khoảng cách địa lý hay hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường. Quá trình sắp xếp phải hạn chế tối đa xáo trộn đối với nhà giáo, học sinh và phụ huynh, đồng thời chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để các cơ sở giáo dục hoạt động ổn định ngay từ đầu năm học 2026 - 2027.

Đối với giáo dục nghề nghiệp, việc sắp xếp phải gắn với đổi mới chương trình, nâng cao chất lượng đội ngũ, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ mới và tăng cường liên kết với doanh nghiệp.

Đồ họa: Công Định

Khi nhiều trường được sáp nhập thành một trường liên cấp, số lượng vị trí quản lý, tổ chuyên môn và nhân viên được tinh gọn. Trong khi đó, quy mô học sinh, lớp học và địa bàn quản lý lại lớn hơn. Vì vậy, khối lượng công việc của cán bộ quản lý có thể tăng gấp 2 - 3 lần so với trước. Điều này đòi hỏi người đứng đầu không chỉ có năng lực quản lý hành chính mà phải chuyển mạnh sang tư duy quản trị, biết phân bổ và sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất, tài chính; đồng thời điều hành thống nhất các điểm trường ở những địa bàn cách xa nhau.

Một vấn đề khác cần được tính toán là tổ chức sinh hoạt chuyên môn. Trước đây, mỗi trường có cơ cấu tổ chuyên môn và cách thức hoạt động riêng. Khi trở thành trường liên cấp, việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn giữa các cấp học, các phân hiệu cần có phương án phù hợp để vừa bảo đảm tính thống nhất, vừa phát huy được chuyên môn đặc thù của từng cấp học.

Chủ trương sắp xếp là đúng và đội ngũ chúng tôi đều xác định phải sẵn sàng thích ứng. Điều quan trọng là sau sắp xếp, bộ máy mới phải vận hành hiệu quả, không để việc tinh gọn làm ảnh hưởng đến hoạt động dạy và học.

Đồ họa: Công Định

Trong tiến trình sáp nhập trường lớp, chúng tôi mong muốn các cấp, các ngành chức năng có phương án, lộ trình cụ thể nhằm đồng bộ hóa chất lượng dạy và học giữa điểm trường chính và các điểm trường lẻ; đồng thời xây dựng phương án hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh tự đi học cũng như phụ huynh đưa đón an toàn.

Bên cạnh đó, các trường sáp nhập cần phối hợp chặt chẽ để khảo sát, trao đổi kỹ lưỡng về cơ sở dữ liệu học sinh, từ năng lực học tập đến hoàn cảnh gia đình, nhằm đưa ra các giải pháp hỗ trợ an sinh giáo dục kịp thời, chủ động ngăn ngừa nguy cơ học sinh bỏ học sau sáp nhập.

Đặc biệt, công tác tổ chức cán bộ cần bảo đảm tính hài hòa, khoa học trong việc bố trí, phân công giáo viên giảng dạy tại các điểm trường, tránh xáo trộn lớn gây ảnh hưởng đến tâm lý sư phạm. Nhà trường cũng cần tạo mọi điều kiện thuận lợi để tập thể cán bộ, giáo viên sau khi về chung một mái nhà có môi trường thuận lợi để sinh hoạt chuyên môn sâu rộng, thúc đẩy tinh thần đổi mới, sáng tạo, từ đó thắt chặt tình đoàn kết, đồng lòng xây dựng một tập thể sư phạm vững mạnh, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục tại địa phương.

Đồ họa: Công Định

Sắp xếp trường học là chủ trương cần thiết để tổ chức lại mạng lưới, sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ và cơ sở vật chất. Tuy nhiên, điều chúng tôi quan tâm nhất là sau khi sắp xếp, việc học của các con có bị ảnh hưởng hay không và chất lượng giáo dục có được bảo đảm, nâng lên hay không.

Thực tế giữa các trường có thể có sự khác nhau về quy mô, chất lượng đầu vào và mặt bằng học sinh, vì vậy giáo viên phải có cách tổ chức dạy học phù hợp để đáp ứng được trình độ và nhu cầu học tập khác nhau của học sinh. Điều chúng tôi lo nhất là những học sinh lớp 12, bởi các em đang ở năm học cuối cấp, thời gian không còn nhiều để thích ứng với những thay đổi lớn. Nếu việc sáp nhập làm xáo trộn phương pháp dạy học thì ít nhiều sẽ ảnh hưởng đến tâm lý và kết quả học tập của các em.

Chúng tôi mong rằng khi sắp xếp lại trường học, ngành Giáo dục cần đặt học sinh ở vị trí trung tâm. Làm sao để sau sắp xếp, các con vẫn có môi trường học tập ổn định, giáo viên yên tâm giảng dạy, học sinh có điều kiện hòa nhập và phát huy năng lực. Nếu làm được như vậy thì việc sắp xếp không chỉ giúp tinh gọn mạng lưới mà thực sự tạo cơ hội để nâng cao chất lượng giáo dục.

Việt Hương - Hiếu Hường