Thương mại điện tử và bài toán tăng trưởng của kinh tế số

Năm 2025, thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhanh, đứng trong top 10 thế giới và top 3 khu vực Đông Nam Á về quy mô thị trường, với giá trị cán mốc 31 tỉ USD.

Những con số này không chỉ phản ánh sức mua gia tăng hay mức độ phổ cập của công nghệ, mà quan trọng hơn, nó cho thấy thương mại điện tử đang dần vượt ra khỏi vai trò của một kênh bán hàng mới, để trở thành cấu phần ngày càng quan trọng trong mô hình tăng trưởng kinh tế số.

Người tiêu dùng tỉnh Đắk Lắk được nhân viên bán hàng giới thiệu, trải nghiệm dịch vụ trên website bán hàng trực tuyến. Ảnh: Võ Phê

Thương mại điện tử trước hết là một không gian mua bán trên nền tảng số, nơi người tiêu dùng hưởng lợi từ sự tiện lợi, còn doanh nghiệp có thêm kênh tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, khi quy mô đủ lớn và độ thâm nhập đủ sâu, vai trò của thương mại điện tử không còn dừng ở chức năng giao dịch. Nó bắt đầu tác động ngược trở lại toàn bộ chuỗi giá trị của nền kinh tế, từ tổ chức sản xuất, lưu thông hàng hóa, logistics, thanh toán, đến quản trị doanh nghiệp và thiết kế chính sách công.

Tại Đắk Lắk, địa phương có thế mạnh về nông nghiệp hàng hóa và kinh tế hộ, tác động này thể hiện khá rõ nét. Thương mại điện tử không chỉ mở thêm đầu ra cho cà phê, hồ tiêu, trái cây hay các sản phẩm OCOP, mà còn từng bước làm thay đổi cách sản xuất, kinh doanh của người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp địa phương. Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào thương lái và kênh phân phối truyền thống, ngày càng nhiều chủ thể kinh tế ở Đắk Lắk bắt đầu tiếp cận thị trường thông qua các sàn thương mại điện tử và nền tảng số. Qua đó giúp rút ngắn khoảng cách địa lý, đưa sản phẩm tiếp cận rộng rãi hơn với người tiêu dùng trong nước và cả quốc tế.

Bên cạnh đó, thương mại điện tử còn thúc đẩy quá trình số hóa khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh cá thể. Việc tham gia các nền tảng thương mại điện tử không chỉ là câu chuyện “bán thêm hàng”, mà còn là bước tiếp cận các chuẩn mực mới về truy xuất nguồn gốc, đóng gói, logistics, thanh toán không tiền mặt và chăm sóc khách hàng. Ở khía cạnh này, thương mại điện tử đóng vai trò như một “lớp trung gian chuyển đổi”, giúp kinh tế địa phương từng bước hòa vào không gian kinh tế số.

Ở bình diện vĩ mô, sự phát triển của thương mại điện tử góp phần mở rộng không gian tăng trưởng trong bối cảnh các động lực truyền thống dần tiệm cận giới hạn. Với Đắk Lắk, điều này càng có ý nghĩa khi địa phương đang đứng trước yêu cầu tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô và biến động giá cả. Thương mại điện tử, nếu được khai thác hiệu quả, có thể trở thành cầu nối quan trọng giữa sản xuất nông nghiệp và thị trường, giúp nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và gia tăng giá trị cho sản phẩm địa phương.

Tuy vậy, đi cùng với cơ hội là không ít thách thức. Hạ tầng logistics, năng lực số của doanh nghiệp nhỏ, khả năng kết nối dữ liệu và mức độ tuân thủ các quy định về thuế, bảo vệ người tiêu dùng vẫn là những điểm nghẽn tại nhiều địa phương, trong đó có Đắk Lắk. Nếu không có chính sách hỗ trợ đồng bộ và cách tiếp cận phù hợp, thương mại điện tử rất dễ chỉ dừng lại ở bề nổi, chưa phát huy hết vai trò đối với tăng trưởng bền vững.

Từ góc nhìn đó, con số 31 tỷ USD nên được xem như một điểm tựa cho giai đoạn phát triển mới, chứ không phải đích đến. Với các địa phương như Đắk Lắk, vấn đề không chỉ là tham gia thương mại điện tử, mà là tham gia ở vị thế nào trong chuỗi giá trị. Khi được định vị đúng trong chiến lược kinh tế số quốc gia và chiến lược phát triển địa phương, thương mại điện tử không chỉ là kênh mua bán hiện đại, mà có thể trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế số trong thời gian tới.

Việt An